Οι «Νέοι Δημοσιογράφοι για το Περιβάλλον» (Young Reporters for the Environment- YRE) είναι ένα διεθνές δίκτυο νέων ηλικίας 11-21 ετών το οποίο δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 45 χώρες και συντονίζεται από το Ίδρυμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (www.fee.global), που εδρεύει στην Κοπεγχάγη.
Κατά τη φετινή σχολική χρονιά, το Λύκειο Κοκκινοχωριών «Φώτη Πίττα» συμμετείχε ενεργά στο πρόγραμμα «Νέοι Δημοσιογράφοι για το Περιβάλλον» (Young Reporters for the Environment – YRE), υποβάλλοντας δύο αξιόλογες εργασίες. Μέσα από τη συμμετοχή τους, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να ερευνήσουν σημαντικά περιβαλλοντικά ζητήματα, να αναπτύξουν τις δημοσιογραφικές τους δεξιότητες και να εκφράσουν τις απόψεις τους με δημιουργικό και υπεύθυνο τρόπο, συμβάλλοντας παράλληλα στην ευαισθητοποίηση της σχολικής και ευρύτερης κοινότητας για την προστασία του περιβάλλοντος.
Πατήστε ΕΔΩ για να δείτε και την πρώτη εργασία με τίτλο: Χαμηλές πτήσεις…
Η δεύτερη εργασία:
Οι «Ορατοί» Αόρατοι του Κάβο Γκρέκο…
Ο αόρατος ή κοινώς Φοινικική άρκευθος (Juniperus phoenicea) είναι πολυετές φυτό το οποίο εδώ και 26 χρόνια αποτελεί είδος προς εξαφάνιση. Ο αόρατος είναι φυτό των Μεσογεικών οικοσυστημάτων που ευδοκιμεί κυρίως σε παραλιακές περιοχές αλλά φτάνει μέχρι υψόμετρο 500m-600m. Ανήκει στην οικογένεια των κυπαρισσωδών και ως αόρατοι αναγνωρίζονται ακόμα τρία είδη: οι Juniperus oxycedrus, Juniperus foetidisma και Juniperus excelsa. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για το από που προέρχεται το όνομα του αοράτου, όσον αφορά στην Κύπρο . Η επικρατέστερη εκδοχή υποστηρίζει ότι η ονομασία του φυτού προήλθε από το ότι είναι τόσο φουντωτό που ο κορμός του δεν φαίνεται και είναι…… «αόρατος».
Η ιστορία του αοράτου ξεκινά από την αρχαιότητα. Αρχικά, οι αρχαίοι Έλληνες κατεργάστηκαν το ξύλο του για την κατασκευή φέρετρων. Επίσης, σύμφωνα με τον Διοσκουρίδη, τα ξυλά χρησιμοποιούνταν για τον φυσικό αρωματισμό του αρκευθίνου οίνου. Εκτός από το ξύλο του οι αρχαίοι αξιοποιήσαν τους και τους καρπούς του για την επάλειψη των νεκρών σωμάτων των βασιλιάδων. Ακόμη, οι Βεδουίνοι ως νομαδικές αραβικές φυλές βοσκών χρησιμοποίησαν την ρητίνη του Κυπριακού αόρατου ως θυμίαμα σε θρησκευτικές τελετές. Επίσης οι κάτοικοι της υπαίθρου εκμεταλλεύτηκαν την φλούδα του, όπου την τοποθετούσαν σε ερμάρια φύλαξης ρούχων ως αρωματικό αλλά και για προστασία από τα διάφορα. Μία πολύ σημαντική χρήση της συγκεκριμένης ξυλείας ήταν για την κατασκευή της σκεπής των σπιτιών ως «βολίτζια» καθώς είναι πολύ ανθεκτική στην σήψη. Τέλος, το κατεργάστηκαν για την κατασκευή πολεμικών και εμπορικών πλοίων.
Ο αόρατος είναι αρωματικός ,κωνοφόρος, αειθαλής θάμνος ή μικρό δέντρο. Αρχικά, έχει πυκνή και κωνική κώμη. Το ύψος του δύναται να φτάσει μέχρι τα 10 μετρά και η διάμετρος του φυλλώματος μέχρι τα 2 μέτρα. Τα φύλλα του είναι βελονοειδή ή μυτερά και ανατάσσονται ανά 2. Ανθίζει από τον Μάρτιο μέχρι και τον Απρίλιο και τα άνθη του βρίσκονται στις κορυφές των μικρών κλαδιών και έχουν σχήμα κώνου. Τα αρσενικά άνθη έχουν μικρούς κιτρινωπούς σπόρους, ενώ τα θρυλικά έχουν σκούρο ιώδες χρώμα. Επιπρόσθετα ,ο φλοιός του κορμού του μπορεί να ξεφλουδιστεί σε λωρίδες και είναι σκούρος γκρίζο-καφέ. Ο κορμός του είναι σκληρός, εύοσμος, έχει χαρακτηριστικά νεύρα και χαρακτηρίζεται για την ψηλή αντοχή του. Είναι σημαντικό ότι πολλαπλασιάζεται σχετικά εύκολα με σπέρματα και με μοσχεύματα σε ριζωτήριο.
Στα πλαίσια την ερευνάς ήρθαμε σε επαφή με την κ. Κική Παναγή, η οποία είναι εκπαιδευτικός, δημοτικής εκπαίδευσης και Λειτουργός στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κάβο Γκρέκο. Μαζί με τους άλλους εκπαιδευτικούς της ΚΠΕΕ Κάβο Γκρέκο παρέχουν καθοδήγηση και συμβουλευτική υποστήριξη σε θέματα σχετικά με Περιβαλλοντική εκπαίδευση τόσο σε σχολεία όσο και σε άλλους φορείς και οργανισμούς. Η ιδιά απάντησε στο ερωτηματολόγιο που ετοιμάσαμε σχετικά με τον αόρατο. Καταρχήν, μας ενημέρωσε πως ο αόρατος μπορεί να φυτρώνει σε βράχους και πολύ ξηρά εδάφη, καθώς έχει δυνατές ρίζες που μπορούν να εισχωρούν μέσα σε μικρές σχισμές των βράχων και βρίσκουν υγρασία. Επίσης, είναι φυτό που αντέχει με πολύ λίγο νερό, κάτι που είναι σημαντικό σε ξηρές περιοχές όπως είναι το Κάβο Γκρέκο. Τα φύλλα του είναι μικρά και βελονοειδή και δεν χάνουν εύκολα νερό, οπότε το φυτό αντέχει σε συνθήκες ξηρασίας. Ακόμη, είναι φυτό που αναπτύσσεται αργά, αλλά μπορεί να ζήσει για πολλά χρονιά ακόμη και σε φτωχά, πετρώδη εδάφη. Κατόπιν μας διασαφήνισε πως η ανθοφορία του ξεκινά από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο και διαρκεί 3-4 βδομάδες ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες της περιοχής. Μετά την ανθοφορία σχηματίζονται μικροί καρποί, τα λεγόμενα κουκουνάρια. Επίσης, μας ενημέρωσε για την οικολογική αξία του αοράτου, η οποία είναι τεράστια, αφού προστατεύει το έδαφος από την διάβρωση, προσφέρει καταφύγιο σε ζώα και έντομα και συμβάλλει στην διατήρηση της βιοποικιλότητας της περιοχής. Τέλος, μας υπογράμμισε πως ο αόρατος θα μπορούσε να αξιοποιηθεί περισσότερο στην Κύπρο, αρκεί αυτό να γίνεται με ολιστική προσέγγιση που αφορά στην προστασία του είδους και του φυσικού περιβάλλοντος. Λόγω του ότι το φυτό είναι πολύ ανθεκτικό στην ξηρασία θα μπορούσε να φυτευτεί σε υποβαθμισμένα εδάφη για αποκατάσταση της βλάστησης. Μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί και ως καλλωπιστικό δέντρο σε πάρκα και κήπους, γιατί αντέχει τη ζέστη και τα ξηρά κλίματα. Επιπρόσθετα η ρητίνη του μπορεί να χρησιμοποιηθεί για δημιουργία βερνικιών, θυμιάματος, αρωμάτων και καλλυντικών. Τέλος, μπορεί να αξιοποιηθεί στην εκπαίδευση και στον οικοτουρισμό, αφού μπορεί να προβάλλεται ως σημαντικό μεσογειακό είδος σε φυσικά πάρκα ,όπως στην περίπτωση του Κάβο Γκρέκο.
Ο αόρατος (Φοινικική Άρκευθος) εδώ τα τελευταία χρόνια αποτελεί είδος προς εξαφάνιση. Σήμερα αντιμετωπίζει αρκετούς κίνδυνους που τον απειλούν περισσότερο από ποτέ. Μερικοί από αυτούς είναι η κλιματική αλλαγή, γιατί αύξηση της θερμοκρασίας, η μειωμένη βροχή και οι συχνότερες πυρκαγιές μπορούν να δυσκολέψουν την ανάπτυξη και την επιβίωση του. Μια άλλη απειλή είναι η υπερβόσκηση, καθώς τα ζώα καταναλώνουν αδιάκριτα τα νεαρά φυτά. Ένα σημαντικός κίνδυνος είναι η αστικοποίηση καθώς με αυτήν περιορίζονται οι φυσικές εκτάσεις για την δημιουργία σπιτιών, δρόμων και ξενοδοχείων. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την περιορισμένη εξάπλωση του αοράτου.
Παρόλο που το είδος δεν θεωρείται παγκοσμίως απειλούμενο, σε ορισμένες περιοχές οι πληθυσμοί του είναι μικροί και ευάλωτοι, γι’ αυτό χρειάζονται μετρά προστασίας. Καταρχήν, θα ήταν καλό να γίνονται δράσεις αναδάσωσης του αοράτου ειδικά μετά από πυρκαγιές, ώστε να διατηρούνται σταθεροί οι πληθυσμοί του. Ακόμη, ένα μετρό που μπορεί να ληφθεί είναι η απαγόρευση κοπής και συλλογής κλαδιών από τις περιοχές στις οποίες εντοπίζεται. Το σημαντικότερο μέτρο προστασίας του είναι το γεγονός ότι η περιοχή του Κάβο Γκρέκο, εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό δίκτυο Νatura 2000. Αυτό το καθεστώς αναμένεται να διασφαλίσει την διατήρηση και την μόνιμη προστασία των πληθυσμών του του.
Εν κατακλείδι, ο αόρατος αποτελεί μέρος της φυσικής κληρονομίας της Μεσογείου και χαρακτηριστικό είδος της μεσογειακής κληρονομίας. Η παρουσία του στην περιοχή μας θεωρείται σημαντική, επειδή αποτελεί σπάνιο είδος στη Μεσόγειο και απαραίτητο στοιχείο για την διατήρηση της βιοποικιλότητας, καθώς στηρίζει άλλους οργανισμούς προσφέροντας τους τροφή και καταφύγιο. Ας τον προστατεύσουμε λοιπόν για να συνεχίσει να ομορφαίνει την περιοχή μας!
Μαθήτριες: Κατερίνα Ευστρατιάδη (Α2.1), Δήμητρα Μπουζούκη (Α2.1), Ελένη Χατζηβαρνάβα (Α2.2)
Υπεύθυνος καθηγητής: π. Αναστάσιος Ισαάκ, Βιολόγος
Βιβλιογραφία:
- Βικιπαίδεια
- Οδηγός για τη δημιουργία του Κυπριακού κήπου
- Polignosi
- Τμήμα Δασών
- Συνέντευξη από την κ. Κική Παναγή
