της Θεοδοσίας Αποστόλου
Να είναι δυναμική, αλλά όχι «επιθετική». Προσιτή, αλλά όχι «υπερβολικά φιλική». Να έχει άποψη, φιλοδοξίες και δημόσια παρουσία, χωρίς να απομακρύνεται από όσα θεωρούνται παραδοσιακά «γυναικεία καθήκοντα». Για μια γυναίκα στην πολιτική, η αξιολόγηση μπορεί να ξεπερνά τις θέσεις και το έργο της και να αγγίζει κάθε πλευρά της προσωπικότητάς της.
Αυτά τα διπλά μέτρα έχουν επιστημονικό υπόβαθρο. Η κοινωνική ψυχολογία περιγράφει τη σύγκρουση ανάμεσα στα στερεότυπα για τη γυναικεία συμπεριφορά και στις προσδοκίες για την ηγεσία, μια γυναίκα μπορεί να επικρίνεται τόσο επειδή δεν εμφανίζεται αρκετά δυναμική όσο και επειδή διεκδικεί με αποφασιστικότητα τον χώρο της. (Role congruity theory of prejudice toward female leaders, Πηγή )
Η αντίφαση φτάνει μέχρι την καθημερινή επικοινωνία. Ένα χαμόγελο, μια άνετη συζήτηση ή η ίδια φιλική στάση απέναντι σε άνδρες και γυναίκες μπορεί να ερμηνευθούν ως φλερτ, ως ένδειξη ότι «αφήνει πόρτες ανοιχτές». Κι όμως, μπορεί απλώς να εκφράζουν ευγένεια, εξωστρέφεια και έναν τρόπο επικοινωνίας ή ακόμη της βασικής στρατηγικής της επικοινωνίας ή απλά να είναι ο ευατός της.
Η παρερμηνεία της φιλικότητας ως ερωτικού ενδιαφέροντος έχει καταγραφεί σε έρευνες κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι χαρακτηρίζει κάθε άνθρωπο ή κάθε επαφή. Η προσιτή στάση μιας γυναίκας δεν αποτελεί απόδειξη ερωτικής διαθεσιμότητας. Η αντιμετώπιση και των δύο φύλων με την ίδια άνεση δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από απολογία. Πηγή
Στη δημόσια ζωή, τέτοιες ερμηνείες μπορούν να αποκτήσουν πολιτικό βάρος. Όταν η συζήτηση μεταφέρεται από όσα λέει μια γυναίκα στο πώς ντύνεται, με ποιον μιλά ή ποιες προσωπικές επιλογές κάνει, η εικόνα της μπορεί να αποδομηθεί μέσα από υπαινιγμούς που δεν αφορούν την πολιτική της επάρκεια. Και κάπως έτσι, βαθιά ριζωμένα έμφυλα στερεότυπα μετατρέπονται σε εργαλεία πολιτικής πίεσης και απαξίωσης.
Η άνιση αυτή εστίαση τεκμηριώνεται και ερευνητικά. Μετα-ανάλυση 90 μελετών στο Journal of Communication διαπίστωσε ότι οι γυναίκες πολιτικοί δέχονται περισσότερη δημοσιογραφική προσοχή για την εμφάνιση και την προσωπική τους ζωή σε σύγκριση με τους άνδρες συναδέλφους τους. Το φύλο, επομένως, μπορεί να προσθέτει ένα ιδιαίτερο βάρος δημόσιας έκθεσης και αξιολόγησης. Πηγή
Η προσωπική ζωή γίνεται πολιτικό όπλο όταν χρησιμοποιείται για να πληγεί η αξιοπιστία και να περιοριστεί η δημόσια δράση μιας γυναίκας. Η έρευνα για την έμφυλη πολιτική βία περιγράφει πώς η σεξιστική γλώσσα, η σεξουαλικοποίηση και η διαπόμπευση μπορούν να λειτουργήσουν ως μέσα απαξίωσης. Η τεκμηριωμένη διερεύνηση μιας κατάχρησης εξουσίας υπηρετεί τη λογοδοσία· οι υπαινιγμοί για συναινετικές προσωπικές σχέσεις δεν αποδεικνύουν πολιτική ανεπάρκεια. Πηγή
Πίσω από αυτές τις αντιδράσεις βρίσκεται και ένα επίμονο στερεότυπο, ότι η «θέση» της γυναίκας παραμένει κυρίως στο σπίτι. Ότι η κουζίνα, το μαγείρεμα και το καθάρισμα είναι αυτονόητα δική της ευθύνη, ενώ η επιθυμία να συμμετέχει στις αποφάσεις χρειάζεται εξήγηση. Η φροντίδα του σπιτιού έχει αξία. Δεν αποτελεί, όμως, αποκλειστικά γυναικεία υποχρέωση ούτε όριο στις φιλοδοξίες μιας γυναίκας.
Μια γυναίκα δικαιούται να ενδιαφέρεται για την οικογένειά της, την εργασία της, την πολιτική και τον εαυτό της, χωρίς να πρέπει να αποδείξει ότι το ένα ακυρώνει το άλλο. Στην πολιτική, η λογοδοσία πρέπει να αφορά τις αποφάσεις και το έργο.
