Καρβέλας – Βίσση: Μπορεί να της απαγορεύσει να τραγουδά τα τραγούδια του;

Η δημόσια σύγκρουση του Νίκου Καρβέλα με την Άννα Βίσση, που ακολούθησε τη συναυλία στο ΟΑΚΑ, έχει μετατρέψει μια προσωπική και οικονομική διαφωνία σε ένα πολύ ενδιαφέρον νομικό ερώτημα που τις τελευταίες ώρες είναι κυρίαρχο στις συζητήσεις.

Μπορεί ένας δημιουργός να απαγορεύσει στον ερμηνευτή να τραγουδά τα τραγούδια που ο ίδιος έγραψε;Η σύντομη απάντηση είναι: ναι, υπό προϋποθέσεις.Και αυτό είναι ίσως το σημείο που πολλοί παρεξηγούν όταν ακούν τη φράση «πνευματικά δικαιώματα».

Το τραγούδι δεν ανήκει στον τραγουδιστή

Όταν ένας συνθέτης και στιχουργός γράφει ένα τραγούδι, αποκτά πνευματική ιδιοκτησία πάνω στο έργο του.

Το γεγονός ότι ένας συγκεκριμένος τραγουδιστής το έκανε γνωστό, το τραγούδησε για δεκαετίες και το συνέδεσε με τη φωνή και την καριέρα του δεν σημαίνει ότι απέκτησε και την ιδιοκτησία του ίδιου του τραγουδιού.

Έτσι, στην περίπτωση Καρβέλα – Βίσση πρέπει να ξεχωρίζουμε δύο διαφορετικά πράγματα.

Ο Καρβέλας, ως δημιουργός, έχει δικαιώματα πάνω στο τραγούδι.

Η Βίσση, ως ερμηνεύτρια, έχει συγγενικά δικαιώματα πάνω στην ερμηνεία της. Δεν είναι το ίδιο δικαίωμα.

Τι σημαίνει «δημόσια εκτέλεση»;

Εδώ βρίσκεται η ουσία.

Όταν η Βίσση ανεβαίνει στη σκηνή μιας μεγάλης συναυλίας και τραγουδά ένα τραγούδι του Καρβέλα, πραγματοποιείται δημόσια εκτέλεση ενός έργου. Ο ελληνικός νόμος δίνει στον δημιουργό το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη δημόσια εκτέλεση του έργου του. Άρα, θεωρητικά, ο δημιουργός δεν είναι απλώς κάποιος που δικαιούται να παίρνει χρήματα όταν παίζεται το τραγούδι του. Έχει και εξουσία πάνω στη χρήση του έργου.

Τα πνευματικά δικαιώματα δεν είναι απλώς ένας μηχανισμός είσπραξης χρημάτων. Είναι και δικαίωμα ελέγχου της εκμετάλλευσης του έργου. Τότε γιατί ένας τραγουδιστής μπορεί να τραγουδά κανονικά τα τραγούδια; Επειδή στην πράξη τα πράγματα λειτουργούν μέσω αδειών και οργανισμών συλλογικής διαχείρισης.

Για μια συναυλία δεν χρειάζεται ο τραγουδιστής να τηλεφωνήσει προσωπικά σε κάθε συνθέτη της Ελλάδας και να ζητήσει άδεια για κάθε τραγούδι.

Τα δικαιώματα δημόσιας εκτέλεσης μπορούν να διαχειρίζονται συλλογικά και η παραγωγή μιας συναυλίας καταβάλλει τις προβλεπόμενες αμοιβές. Γι’ αυτό και η φράση «πλήρωσα τα πνευματικά δικαιώματα» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «αγόρασα το δικαίωμα να χρησιμοποιώ για πάντα το τραγούδι».

Σημαίνει ότι για τη συγκεκριμένη χρήση υπάρχει το αντίστοιχο καθεστώς αδειοδότησης και αμοιβής.Και εδώ ακριβώς φαίνεται να βρίσκεται ένα από τα σημεία της διαφωνίας Καρβέλα – Βίσση.

Η πλευρά της Βίσση έχει υποστηρίξει ότι για τη συναυλία έχουν καταβληθεί σημαντικά ποσά για πνευματικά δικαιώματα και ότι δεν υπάρχει άλλη οφειλή προς τον δημιουργό.

Η πλευρά Καρβέλα, από την άλλη, έχει υποστηρίξει ότι υπήρχαν διαφορετικές οικονομικές συμφωνίες και αξιώσεις που δεν καλύφθηκαν.

Αυτά είναι διαφορετικοί ισχυρισμοί των δύο πλευρών και, εφόσον η διαφωνία φτάσει σε δικαστήριο, θα πρέπει να αποδειχθούν με συμβάσεις, παραστατικά και άλλα στοιχεία.

Μπορεί λοιπόν ο Καρβέλας να πει «δεν θα ξαναπείς τα τραγούδια μου»;

Εδώ η απάντηση γίνεται πιο ενδιαφέρουσα.Καταρχήν έχει το δικαίωμα να ελέγχει τη δημόσια εκτέλεση των έργων του.Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε διαφωνία για χρήματα μετατρέπεται αυτομάτως σε δικαίωμα απαγόρευσης.

Το δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί μεταξύ των πλευρών, ποια δικαιώματα έχουν παραχωρηθεί ή ανατεθεί για συλλογική διαχείριση και ποια άδεια καλύπτει τη συγκεκριμένη εκτέλεση.

Και τι θα μπορούσε να κάνει ο Καρβέλας;

Εάν θεωρούσε ότι μια συναυλία πρόκειται να πραγματοποιηθεί χωρίς την απαιτούμενη άδεια για τη χρήση των έργων του, θα μπορούσε να ζητήσει δικαστική προστασία.

Σε επείγουσα περίπτωση, θα μπορούσε να ζητήσει ασφαλιστικά μέτρα και προσωρινή διαταγή, με στόχο να εμποδιστεί προσωρινά η χρήση των συγκεκριμένων έργων μέχρι να κριθεί η διαφορά.

Αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που έχει συζητηθεί δημόσια τις τελευταίες ημέρες.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι ένας δημιουργός μπορεί απλώς να εμφανιστεί έξω από ένα στάδιο και να πει «απαγορεύω τα τραγούδια μου» και η συναυλία να σταματήσει αυτομάτως.

Για να υπάρξει πραγματική απαγόρευση θα πρέπει να υπάρχει η αντίστοιχη νομική βάση και, εφόσον υπάρχει διαφωνία, να επιληφθεί η Δικαιοσύνη.

Το μεγάλο όπλο της Βίσση

Η Βίσση έχει ένα διαφορετικό, αλλά σημαντικό, νομικό επιχείρημα.Δεν είναι απλώς ένα πρόσωπο που πήρε τα τραγούδια κάποιου άλλου και τα τραγούδησε μία φορά.

Είναι η ερμηνεύτρια που επί δεκαετίες έχει δημιουργήσει τις δικές της ερμηνείες και έχει αποκτήσει συγγενικά δικαιώματα πάνω σε αυτές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αποκτά την κυριότητα των τραγουδιών.

Σημαίνει όμως ότι η νομική σχέση μεταξύ δημιουργού και ερμηνευτή είναι πολύ πιο σύνθετη από το «ο ένας έχει όλα τα δικαιώματα και ο άλλος κανένα».

Υπάρχουν δικαιώματα που συνυπάρχουν.Και υπάρχει και το οικονομικό παράδοξο

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της υπόθεσης.

Αν ο Καρβέλας απαγορεύσει στη Βίσση να τραγουδά τα τραγούδια του, η Βίσση θα χάσει ένα τεράστιο μέρος του ρεπερτορίου που έχει συνδέσει το όνομά της με την ιστορία της.

Αλλά ταυτόχρονα ο ίδιος ο Καρβέλας θα στερηθεί τα έσοδα που δημιουργούνται από τις δημόσιες εκτελέσεις αυτών των τραγουδιών.

Δηλαδή το ίδιο δικαίωμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να σταματήσει μια ερμηνεία μπορεί να στερήσει και από τον δημιουργό οικονομικό όφελος.Αυτό δεν σημαίνει ότι ο νόμος υποχρεώνει τον δημιουργό να αφήνει κάποιον να χρησιμοποιεί το έργο του επειδή έτσι θα εισπράξει περισσότερα χρήματα.

Δείχνει όμως πόσο σύνθετη είναι η συγκεκριμένη διαφορά.

Το δικαστήριο δεν θα κρίνει ποιος «έφτιαξε» τη Βίσση

Μια δικαστική διαμάχη για τα πνευματικά δικαιώματα δεν θα κριθεί με βάση το ποιος από τους δύο καλλιτέχνες έχει μεγαλύτερη καλλιτεχνική αξία ή ποιος έκανε περισσότερα για την καριέρα του άλλου.

Το δικαστήριο θα ενδιαφερθεί για πολύ πιο συγκεκριμένα ζητήματα:

Ποιος είναι ο δημιουργός κάθε έργου;
Ποιος κατέχει σήμερα τα αντίστοιχα δικαιώματα;
Έχουν παραχωρηθεί ή εκχωρηθεί κάποια από αυτά;
Υπάρχουν συμβάσεις μεταξύ των πλευρών;
Τι ακριβώς προβλέπουν;
Υπήρξε άδεια για τη συγκεκριμένη συναυλία;
Ποιος εισέπραξε και ποιος κατέβαλε τα δικαιώματα;
Υπήρχε ξεχωριστή συμφωνία για αμοιβή του δημιουργού;
Υπάρχει πραγματική προσβολή δικαιώματος ή πρόκειται για οικονομική διαφορά;
Αυτά θα κρίνουν την υπόθεση.

Και τι σημαίνει αυτό για το μέλλον;

Εάν η σύγκρουση παραμείνει σε επίπεδο δημόσιων δηλώσεων, τα τραγούδια μπορούν να συνεχίσουν να ακούγονται όπως μέχρι σήμερα, υπό το καθεστώς των απαραίτητων αδειών.Εάν όμως ο Καρβέλας αποφασίσει να ζητήσει δικαστικά την απαγόρευση, τότε η υπόθεση θα αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Γιατί θα τεθεί για πρώτη φορά με τόσο έντονο τρόπο το ερώτημα:

Μπορεί ο δημιουργός ενός τεράστιου ρεπερτορίου, το οποίο έχει ταυτιστεί επί δεκαετίες με έναν συγκεκριμένο ερμηνευτή, να χρησιμοποιήσει το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας για να σταματήσει τον συγκεκριμένο ερμηνευτή από το να το τραγουδά;

Η απάντηση του ελληνικού δικαίου ξεκινά από ένα σαφές «ναι, ο δημιουργός έχει αυτό το δικαίωμα».

Το αν μπορεί να το ασκήσει στη συγκεκριμένη περίπτωση, με τον συγκεκριμένο τρόπο και απέναντι στη συγκεκριμένη ερμηνεύτρια, είναι διαφορετικό ζήτημα.

Και αυτό θα κριθεί από τα έγγραφα, τις συμφωνίες και τα πραγματικά περιστατικά — όχι από το ποιος έχει το μεγαλύτερο κοινό ή ποιος έχει δίκιο στα social media.

Το πραγματικό συμπέρασμα

Η υπόθεση Καρβέλα – Βίσση δεν είναι, στην ουσία της, μια διαμάχη για το αν «η Βίσση μπορεί να τραγουδάει».

Είναι μια διαμάχη για το ποιος ελέγχει τη χρήση ενός έργου, με ποια άδεια, με ποιους οικονομικούς όρους και μέχρι πού φτάνουν τα δικαιώματα του δημιουργού όταν απέναντί του βρίσκεται ο ερμηνευτής που έχει κάνει το έργο αναπόσπαστο κομμάτι της δικής του καλλιτεχνικής ταυτότητας.

Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η συγκεκριμένη υπόθεση μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη νομική σημασία από μια απλή προσωπική κόντρα δύο καλλιτεχνών.