Μια συζήτηση με τον Πρόεδρο του Κοινοτικού Συμβουλίου Κοφίνου, Κωνσταντίνο Αντωνίουγια το 2ο Αντάμωμα Μνήμης και Πολιτισμού Κατεχόμενων
Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την τουρκική εισβολή του 1974, η μνήμη των κατεχόμενων κοινοτήτων της Κύπρου εξακολουθεί να παραμένει ζωντανή μέσα από τις αφηγήσεις, τις εικόνες, τις γεύσεις και τις παραδόσεις που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Το 2ο Παγκύπριο Αντάμωμα Μνήμης και Πολιτισμού Κατεχομένων Κοινοτήτων, που πραγματοποιείται και φέτος στην Κοφίνου, δεν αποτελεί απλώς μια πολιτιστική διοργάνωση· αποτελεί μια συλλογική πράξη μνήμης, συνέχειας και αντίστασης στη λήθη.
Σε μια εποχή όπου οι γενιές που έζησαν τον πόλεμο και την προσφυγιά λιγοστεύουν, η ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης γίνεται ακόμη πιο επιτακτική. Εμείς οι πιο νέοι καλούμαστε πλέον όχι μόνο να θυμούμαστε, αλλά και να συνεχίσουμε να κρατούμε ζωντανά τα κατεχόμενα χωριά και τις πόλεις μέσα από την κοινωνική δράση, τον πολιτισμό και τη συλλογική παρουσία. Μέσα από το Αντάμωμα, οι κατεχόμενες κοινότητες ενώνονται σε έναν κοινό χώρο μνήμης και δημιουργίας, αποδεικνύοντας πως η ιστορία δεν αποτελεί μόνο παρελθόν, αλλά και ευθύνη για το μέλλον.
Ευχαριστώ από καρδιάς κάθε κοινότητα, δήμο ή οργανωμένο σύνολο που αποδέχθηκε με χαρά και φέτος την πρόσκλησή μας ως Κοινοτικό Συμβούλιο Κοφίνου για να συμμετέχουν στο 2ο Αντάμωμα Μνήμης και Πολιτισμού Κατεχόμενων Κοινοτήτων ώστε να ενώσουμε τις δυνάμεις μας και να αναδείξουμε μαζί τις παραδόσεις, τη μνήμη και τον πολιτισμό των κατεχόμενων τόπων μας.
Η παρουσία όλων αποδεικνύει πως, παρά τα χρόνια που πέρασαν, οι δεσμοί ανάμεσα στις κοινότητές μας παραμένουν ζωντανοί και δυνατοί. Μέσα από αυτή τη συλλογική προσπάθεια κρατούμε ζωντανή την ιστορική μας μνήμη και μεταφέρουμε στις νεότερες γενιές την αγάπη για τον τόπο, την παράδοση και την κοινή μας κληρονομιά.
- Ανήκετε στη δεύτερη γενιά προσφύγων, μεγαλώνοντας με τις αφηγήσεις και τις μνήμες των ανθρώπων που έζησαν τον ξεριζωμό του 1974. Με ποιον τρόπο μεταδίδεται αυτή η μνήμη στις νεότερες γενιές;
Η μνήμη δεν κληρονομείται αυτόματα· χτίζεται καθημερινά μέσα από τις συνήθειες, τον τρόπο ζωή μας την διατήρηση των εθίμων μας και την αγάπη που καλλιεργούμεγια τον τόπο μας, για τα χωριά και τις πόλεις που χάθηκαν. Χτίζεται μέσα από τις αφηγήσεις των ανθρώπων μας, από περιγραφές, εικόνες και βιώματα που μας ταξιδεύουν σε μέρη που ίσως δεν γνωρίσαμε ποτέ, αλλά μέσω των αφηγήσεων νιώθουμε ότι τα έχουμε ζήσει. Μεγαλώσαμεακούγοντας για ανθρώπους που γελούσαν, δημιουργούσαν, ονειρεύονταν και έζησαν σε αυτούς τους τόπους, έτσι, η μνήμη μετατρέπεται σταδιακά σε ένα μοναδικό κομμάτι της ταυτότητάς σου και κυρίως σε ευθύνη να μη χαθεί αυτό το κομμάτι και όσα κουβαλά.
- Ποιες ιστορίες ακούγατε μικρός για τον τόπο σας; Υπάρχει κάποια που σας σημάδεψε περισσότερο;
Δεν μπορώ να ξεχωρίσω μία μόνο ιστορία, γιατί μεγάλωσα κουβαλώντας μέσα μου δύο διαφορετικούς κόσμους, δύο γονείς και δύο χωριά, το καθένα με τη δική του ομορφιά, τη δική του ταυτότητα και τις δικές του μνήμες.
Από τη μια ήταν η θάλασσα της Καρπασίας, η αμμουδιά, το αλάτι πάνω στα βράχια, οι εικόνες και οι αφηγήσεις για έναν τόπο γεμάτο φως και ιστορία . Από την άλλη ήταν τα περιβόλια, τα χρυσόμηλα, η ζωή της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, τα πεύκα και τα κυπαρίσσια, ένας διαφορετικός κόσμος, αλλά εξίσου ζωντανός μέσα στις διηγήσεις των δικών μου ανθρώπων.
Οι ιστορίες που άκουγα δεν ήταν μόνο αφηγήσεις για χαμένους τόπους – χαμένες πατρίδες· ήταν τρόπος ζωής, συναισθήματα, μυρωδιές, εικόνες και άνθρωποι που συνέχιζαν να ζουν μέσα από τη μνήμη. Ίσως γι’ αυτό δεν μπορώ να επιλέξω μία ιστορία που με σημάδεψε περισσότερο. Όταν μεγαλώνεις με δύο τόπους καταγωγής μέσα σου, μαθαίνεις να αγαπάς και τις δύο με τον ίδιο τρόπο.
- Τι σημαίνει για εσάς να είστε τρίτη γενιά πρόσφυγας; Είναι βάρος, ευθύνη ή υπόσχεση;
Δεν το βλέπω ούτε ως βάρος ούτε μόνο ως ευθύνη. Το να είσαι τρίτη γενιά πρόσφυγας είναι περισσότερο μια ζωντανή κληρονομιά και ένας τρόπος να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο και την ιστορία σου.
Είναι η συνείδηση ότι μεγαλώνεις κουβαλώντας μέσα σου τόπους που δεν έζησες όπως τους έζησαν οι προηγούμενες γενιές, αλλά που παρ’ όλα αυτά αποτελούν κομμάτι της ταυτότητάς σου. Είναι η ανάγκη να κρατήσουμε τα κατεχόμενα χωριά μας ζωντανά μέσα από τη μνήμη, την παρουσία, τον πολιτισμό, τις αφηγήσεις και την κοινωνική προσφορά.
Η τρίτη γενιά δεν μεταφέρει μόνο ιστορίες προσφυγιάς· μεταφέρει τη συνέχεια ενός τόπου, μιας κοινότητας και μιας συλλογικής μνήμης που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στον χρόνο. Ίσως γι’ αυτό για εμάς η προσφυγική ταυτότητα δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και το πώς επιλέγουμε να στεκόμαστε απέναντι στο μέλλον.
- Πώς γεννήθηκε η ιδέα αυτού του Ανταμώματος Μνήμης και Πολιτισμού Κατεχομένων Κοινοτήτων; Ήταν ανάγκη, χρέος ή κάλεσμα της ιστορίας;
Θα έλεγα πως ήταν ταυτόχρονα ανάγκη, χρέος και κάλεσμα της ίδιας της ιστορίας. Ήταν ανάγκη, γιατί οι κοινότητές μας είχαν ανάγκη να συναντηθούν ξανά, να ανταμώσουν, να θυμηθούν και να νιώσουν πως, παρά τα χρόνια και τις δυσκολίες, εξακολουθούν να αποτελούν ζωντανό κομμάτι αυτού του τόπου.
Ήταν χρέος απέναντι στους ανθρώπους που κράτησαν του τόπους μας ζωντανούς μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες — στους εγκλωβισμένους, στους πρόσφυγες, στους παππούδες και στους γονείς μας που δεν άφησαν ποτέ τη μνήμη να σβήσει.
Πάνω απ’ όλα, όμως, ήταν και ένα κάλεσμα της ίδιας της ιστορίας προς τη νέα γενιά. Θέλαμε να δείξουμε πως οι νέοι αυτού του τόπου έχουμε όχι μόνο τη θέληση, αλλά και την ευθύνη να συνεχίσουμε αυτή τη μνήμη μέσα από τον πολιτισμό, τη δημιουργία και την κοινωνική προσφορά.
Το Αντάμωμα δεν είναι απλώς μια εκδήλωση. Είναι μια πράξη συνέχειας και συλλογικής μνήμης. Είναι ένα μήνυμα προς τους ανθρώπους που προηγήθηκαν ότι η παρακαταθήκη τους δεν χάθηκε, αλλά συνεχίζει να ζει και να δυναμώνει μέσα από εμάς.
- Γιατί θεωρήσατε σημαντικό να ενωθούν όλες οι κατεχόμενες κοινότητες σε έναν κοινό χώρο;
Θεωρήσαμε ιδιαίτερα σημαντικό να ενωθούν οι κατεχόμενες κοινότητες σε έναν κοινό χώρο συνάντησης, γιατί η μνήμη, η προσφυγιά και η απώλεια δεν αφορούν μόνο ένα χωριό ή μία περιοχή· αποτελούν συλλογικό βίωμα ολόκληρου του κυπριακού ελληνισμού.
Ως κοινότητα που, μετά την τουρκική εισβολή, βίωσε τον ξεριζωμό και που το 1974 φιλοξένησε με πρόσφυγες από 83 διαφορετικά κατεχόμενα χωριά, αισθανόμαστε βαθύ χρέος να τιμήσουμε όλους τους κατεχόμενους τόπους μας. Η Κοφίνου δεν υπήρξε απλώς ένας χώρος εγκατάστασης· υπήρξε τόπος στήριξης, επιβίωσης και επανεκκίνησης για εκατοντάδες προσφυγικές οικογένειες.
Μέσα από αυτό το Αντάμωμα επιδιώκουμε να διατηρήσουμε ζωντανή τη συλλογική μνήμη, να ενώσουμε τις φωνές των προσφυγικών κοινοτήτων και να αποδώσουμε την οφειλόμενη τιμή τόσο στα κατεχόμενα χωριά μας όσο και στην Κοφίνου, που άνοιξε την αγκαλιά της στους πρόσφυγες στα δύσκολα χρόνια μετά το 1974.
Για πολλά χρόνια οι κοινότητες πορεύονταν συχνά ξεχωριστά, κρατώντας η καθεμία τη δική της ιστορία και τις δικές της μνήμες. Όμως, όταν οι άνθρωποι συναντιούνται, ανταλλάσσουν βιώματα και στέκονται μαζί, τότε δημιουργείται μια πιο δυνατή συλλογική φωνή.
Μέσα από αυτό το Αντάμωμα θέλαμε να υπενθυμίσουμε πως το Κυπριακό δεν είναι απλώς ένα σύνολο τοπικών ιστοριών ή μια υπόθεση μεμονωμένων κοινοτήτων. Είναι ζήτημα εισβολής, κατοχής, προσφυγιάς και διατήρησης της ιστορικής μνήμης.
Η ενότητα των κατεχόμενων κοινοτήτων στέλνει επίσης ένα σημαντικό μήνυμα προς τις νεότερες γενιές: ότι, παρά τις αποστάσεις και τα χρόνια που πέρασαν, οι δεσμοί μας παραμένουν ζωντανοί. Μόνο μέσα από τη συλλογικότητα, τη συνεργασία και την κοινή παρουσία μπορούμε να κρατήσουμε ζωντανές τις πατρίδες μας και να διεκδικούμε με αξιοπρέπεια την ιστορική αλήθεια και τη δικαίωση.
- Σε μια εποχή που οι πρώτες γενιές φεύγουν από τη ζωή, πόσο επείγον είναι να σωθούν οι μνήμες τους;
Η ανάγκη να σωθούν οι μνήμες των ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα του 1974 είναι σήμερα πιο επείγουσα από ποτέ. Με το πέρασμα του χρόνου, οι γενιές που βίωσαν τον πόλεμο, την προσφυγιά, τον εγκλωβισμό και την απώλεια φεύγουν σταδιακά από τη ζωή, παίρνοντας μαζί τους πολύτιμες προσωπικές μαρτυρίες και βιώματα που δεν καταγράφονται στα επίσημα έγγραφα και στα βιβλία της ιστορίας.
Οι εμπειρίες τους δεν αποτελούν μόνο προσωπικές αναμνήσεις· αποτελούν ζωντανά κομμάτια της συλλογικής ιστορίας και της ταυτότητάς μας. Μέσα από αυτές διασώζονται οι εικόνες της καθημερινής ζωής, οι ανθρώπινες σχέσεις, οι φόβοι, οι ελπίδες, οι αγώνες και η δύναμη των ανθρώπων να επιβιώσουν μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες.
Ταυτόχρονα, σε μια εποχή όπου συχνά κυριαρχεί η αποστασιοποίηση, η λήθη ή ακόμη και η διχόνοια, η καταγραφή της μνήμης γίνεται και πράξη ευθύνης απέναντι στην ιστορική αλήθεια. Αν δεν ακούσουμε σήμερα αυτούς τους ανθρώπους και αν δεν μεταφέρουμε τις εμπειρίες τους στις επόμενες γενιές, κινδυνεύουμε να χάσουμε όχι μόνο γεγονότα του παρελθόντος, αλλά και ένα ουσιαστικό κομμάτι της συλλογικής μας συνείδησης και της ιστορικής μας συνέχειας.
- Είναι αυτό το Αντάμωμα μια πολιτιστική γιορτή ή μια πράξη αντίστασης στη λήθη;
Είναι και τα δύο, αλλά πάνω απ’ όλα είναι μια πράξη αντίστασης στη λήθη μέσα από τον πολιτισμό. Ο πολιτισμός εδώ δεν λειτουργεί μόνο ως διασκέδαση ή αναπαράσταση παραδόσεων· λειτουργεί ως τρόπος επιβίωσης της μνήμης.Τα χρόνια πέρασαν από το 1453, το 1821, το 1922, όμως οι άνθρωποι συνεχίζουν ακόμη να θυμούνται. Η μνήμη είναι αυτό που κρατά ζωντανή την ταυτότητα ενός λαού. Αν πέσουμε στη λήθη, τότε δεν θα χαθούν μόνο τα χωριά μας· θα χαθεί ένα κομμάτι της ιστορικής και συλλογικής μας ύπαρξης.
Το Αντάμωμα, λοιπόν, είναι μια υπενθύμιση πως οι κατεχόμενες πατρίδες συνεχίζουν να ζουν μέσα από τους ανθρώπους τους, τις αφηγήσεις, τις τέχνες, τα τραγούδια και τις παραδόσεις τους.
Το Αντάμωμα είναι ταυτόχρονα μια πολιτιστική γιορτή και μια πράξη αντίστασης στη λήθη. Ίσως, όμως, η βαθύτερη ουσία του να βρίσκεται ακριβώς εκεί: στο ότι χρησιμοποιεί τον πολιτισμό ως μέσο διατήρησης της μνήμης και της ιστορικής συνέχειας.
Ο πολιτισμός εδώ δεν λειτουργεί απλώς ως διασκέδαση ή αναπαράσταση παραδόσεων. Λειτουργεί ως τρόπος επιβίωσης ενός λαού και των κατεχόμενων πατρίδων του μέσα στον χρόνο. Μέσα από τα τραγούδια, τις αφηγήσεις, τους χορούς, τις γεύσεις, τις τέχνες και τις ανθρώπινες ιστορίες, οι κοινότητές μας συνεχίζουν να υπάρχουν και να μεταφέρουν την ταυτότητά τους στις νεότερες γενιές.
Η ιστορία μάς έχει δείξει πως οι λαοί επιβιώνουν όσο θυμούνται. Τα χρόνια πέρασαν από μεγάλες ιστορικές τραγωδίες και σταθμούς του Ελληνισμού, όμως η μνήμη παρέμεινε ζωντανή, γιατί πέρασε από γενιά σε γενιά μέσα από την παράδοση, τον λόγο και τον πολιτισμό.
Αν επιτρέψουμε στη λήθη να επικρατήσει, τότε δεν κινδυνεύουν να χαθούν μόνο τα κατεχόμενα χωριά μας· κινδυνεύει να χαθεί ένα κομμάτι της συλλογικής μας ταυτότητας και της ιστορικής μας ύπαρξης.
Γι’ αυτό το Αντάμωμα αποτελεί μια ζωντανή υπενθύμιση ότι οι κατεχόμενες πατρίδες συνεχίζουν να ζουν μέσα από τους ανθρώπους τους, τη μνήμη τους, τις αφηγήσεις τους και τον πολιτισμό που εξακολουθούν να δημιουργούν και να μεταδίδουν.
Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για όλες τις συμμετοχές στη σελίδα του Κοινοτικού Συμβουλίου Κοφίνου: https://www.facebook.com/share/17ShMfyh38/?mibextid=wwXIfr
Και στο FacebookEvent:
