Η προστασία των κρατικών δασών της Κύπρου είναι αδιαμφισβήτητη ανάγκη. Ο κίνδυνος πυρκαγιών, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, είναι σοβαρός, ενώ η ανεξέλεγκτη ανθρώπινη δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει ρύπανση, καταστροφές και επιβάρυνση του φυσικού περιβάλλοντος.
Ταυτόχρονα, όμως, αξίζει να εξεταστεί κατά πόσον η πλήρης απαγόρευση της κατασκήνωσης αποτελεί τη μόνη διαθέσιμη λύση.
Μήπως υπάρχει τρόπος να συνδυαστούν η προστασία των δασών, η ασφάλεια, η εποπτεία και η δυνατότητα των πολιτών και των επισκεπτών να απολαμβάνουν υπεύθυνα τη φύση;
Η πρόταση που κατατίθεται είναι απλή: να εξεταστεί η δημιουργία ενός σύγχρονου, ελεγχόμενου και ηλεκτρονικά αδειοδοτούμενου συστήματος κατασκήνωσης σε χώρους που θα επιλέξει αποκλειστικά το Τμήμα Δασών, με βάση περιβαλλοντικά, δασολογικά, πυροσβεστικά και άλλα σχετικά κριτήρια.
Ηλεκτρονική άδεια και καταγραφή
Μέσω μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας ή εφαρμογής, ο πολίτης ή ο επισκέπτης θα μπορούσε να υποβάλλει αίτηση για διανυκτέρευση.
Η αίτηση θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
- ονοματεπώνυμο και στοιχεία επικοινωνίας,
- ημερομηνία άφιξης και αναχώρησης,
- αριθμό ατόμων,
- αριθμό σκηνών,
- και τον χώρο στον οποίο επιθυμεί να κατασκηνώσει.
Οι χώροι δεν θα καθορίζονταν από τους ίδιους τους επισκέπτες, αλλά από το Τμήμα Δασών. Το Τμήμα θα αποφάσιζε πού μπορεί να εφαρμοστεί ένα τέτοιο σύστημα, λαμβάνοντας υπόψη την ασφάλεια, την προστασία της βλάστησης, την πρόσβαση των οχημάτων έκτακτης ανάγκης, την πυροπροστασία και τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής.
Με αυτόν τον τρόπο, οι αρμόδιες υπηρεσίες θα γνώριζαν ποιοι βρίσκονται σε έναν συγκεκριμένο χώρο και για ποια χρονική περίοδο. Η πληροφορία αυτή θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη σε περίπτωση πυρκαγιάς, ατυχήματος ή άλλου έκτακτου περιστατικού.
Ένα μικρό τέλος για τη συντήρηση και την προστασία
Η έκδοση άδειας θα μπορούσε να συνοδεύεται από ένα μικρό και λογικό ημερήσιο τέλος.
Τα έσοδα θα μπορούσαν να αξιοποιούνται για:
- τη συντήρηση και την καθαριότητα των χώρων,
- τη βελτίωση των υφιστάμενων υποδομών,
- την ενίσχυση των μέσων πυροπροστασίας,
- τη διαχείριση απορριμμάτων,
- και, όπου είναι δυνατόν, την ενίσχυση της εποπτείας των δασών.
Έτσι, μια δραστηριότητα που σήμερα μπορεί να πραγματοποιείται εκτός οργανωμένου πλαισίου θα μπορούσε να μετατραπεί σε ελεγχόμενη δραστηριότητα, η οποία θα συνεισφέρει οικονομικά στη συντήρηση και προστασία του δασικού πλούτου της Κύπρου.
Ενημέρωση πριν από τη διανυκτέρευση
Με την έκδοση της άδειας, ο επισκέπτης θα μπορούσε να λαμβάνει ηλεκτρονικά ένα ενημερωτικό έντυπο με όλους τους κανόνες και τις υποχρεώσεις του.
Το έντυπο θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
- κανόνες πυροπροστασίας,
- απαγορεύσεις σχετικά με τη φωτιά και τη χρήση ψησταριών,
- οδηγίες για τη διαχείριση των απορριμμάτων,
- κανόνες χρήσης των εγκαταστάσεων,
- οδηγίες σε περίπτωση πυρκαγιάς ή άλλου έκτακτου περιστατικού,
- τηλέφωνα επικοινωνίας των αρμόδιων υπηρεσιών,
- και τις κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης των όρων.
Ο ενδιαφερόμενος θα αποδεχόταν ηλεκτρονικά τους όρους πριν από την έκδοση της άδειας.
Με αυτόν τον τρόπο, το κράτος δεν θα είχε απλώς έναν επισκέπτη που βρίσκεται ανεξέλεγκτα μέσα στο δάσος. Θα είχε έναν καταγεγραμμένο επισκέπτη, ο οποίος έχει ενημερωθεί, έχει αποδεχθεί τους κανόνες και γνωρίζει εκ των προτέρων τις υποχρεώσεις του.
Η τουριστική διάσταση
Η πρόταση έχει και τουριστική διάσταση.
Σε πολλές χώρες υπάρχει σημαντικό κοινό ταξιδιωτών που επιλέγει το backpacking, το naturetourism και γενικότερα οικονομικές μορφές ταξιδιού που βρίσκονται πιο κοντά στη φύση.
Η Κύπρος διαθέτει εξαιρετικό φυσικό περιβάλλον, ορεινές περιοχές, μονοπάτια της φύσης και ιδιαίτερα τοπία. Θα μπορούσε να αξιοποιήσει περισσότερο αυτή την αγορά, χωρίς να θυσιάσει την προστασία του περιβάλλοντος.
Δεν προτείνεται η ελεύθερη και ανεξέλεγκτη κατασκήνωση στα κρατικά δάση.
Προτείνεται ακριβώς το αντίθετο: να επιτρέπεται μόνο εκεί όπου το ίδιο το Τμήμα Δασών θα κρίνει ότι είναι ασφαλές και περιβαλλοντικά κατάλληλο, με συγκεκριμένη άδεια, καταχώριση, ημερομηνίες, κανόνες, τέλος και δυνατότητα ελέγχου.
Από την απαγόρευση στον έλεγχο
Η πλήρης απαγόρευση μιας δραστηριότητας δεν σημαίνει πάντοτε ότι η δραστηριότητα παύει να υπάρχει. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί απλώς να μεταφέρεται εκτός του πλαισίου ελέγχου των αρμόδιων αρχών.
Για τον λόγο αυτό αξίζει να εξεταστεί η μετάβαση:
από την ανεξέλεγκτη δραστηριότητα στην ελεγχόμενη δραστηριότητα,
από την άγνοια στην καταγραφή,
και από την απαγόρευση στην υπεύθυνη και οργανωμένη πρόσβαση στη φύση.
Η πρόταση θα μπορούσε να εφαρμοστεί αρχικά πιλοτικά, σε χώρους που θα επιλέξει το Τμήμα Δασών, και να αξιολογηθεί μετά από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η αξιολόγηση θα μπορούσε να εξετάζει:
- τον αριθμό των χρηστών,
- τα έσοδα,
- το κόστος συντήρησης,
- τη συμπεριφορά των επισκεπτών,
- τυχόν παραβάσεις ή περιστατικά,
- και την επίδραση της δραστηριότητας στο φυσικό περιβάλλον.
Εφόσον τα αποτελέσματα είναι θετικά, το σύστημα θα μπορούσε να επεκταθεί. Εφόσον διαπιστωθούν προβλήματα, θα μπορούσαν να τροποποιηθούν οι όροι ή να περιοριστεί η εφαρμογή του.
Η προστασία και η πρόσβαση μπορούν να συνυπάρξουν
Η προστασία των δασών και η δυνατότητα των πολιτών και των επισκεπτών να απολαμβάνουν υπεύθυνα τη φύση δεν είναι απαραίτητα δύο αντίθετοι στόχοι.
Με σωστή οργάνωση, αξιοποίηση της τεχνολογίας, ενημέρωση, καταγραφή και εποπτεία, μπορούν να συνυπάρξουν.
Η Κύπρος δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στην πλήρη απαγόρευση και στην ανεξέλεγκτη κατασκήνωση. Υπάρχει και μια τρίτη επιλογή: η υπεύθυνη, ελεγχόμενη και αδειοδοτούμενη πρόσβαση στη φύση.
Η πρόταση αυτή θα μπορούσε να εξεταστεί από το Τμήμα Δασών σε συνεργασία με το αρμόδιο Υπουργείο, το Υφυπουργείο Τουρισμού και τη Βουλή των Αντιπροσώπων, καθώς αφορά τόσο την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος όσο και την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού.
Το ζητούμενο δεν είναι να ανοίξουν τα δάση χωρίς κανόνες. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο οι κανόνες θα είναι σαφείς, οι επισκέπτες καταγεγραμμένοι, οι χώροι επιλεγμένοι από τις αρμόδιες υπηρεσίες και η προστασία του περιβάλλοντος ουσιαστική.
Αν κάτι μπορεί να ελεγχθεί με υπευθυνότητα, ίσως δεν χρειάζεται να απαγορεύεται απόλυτα. Ίσως χρειάζεται να οργανωθεί σωστά.
Γράφει ο Γιώργος Λακκοτρύπης – Ανεξάρτητος Πολίτης
