Πιο πολλοί θάνατοι από ψύχος παρά από καύσωνες στην Κύπρο – Ο ερευνητής Φραγκέσκος Κέκκου για την κλιματική αλλαγή

Η κλιματική αλλαγή αλλάζει ήδη τους όρους με τους οποίους προσεγγίζεται η δημόσια υγεία στην Κύπρο, επισημαίνει σε συνέντευξή του στον «Π» ο ερευνητής στο Κέντρο Αριστείας για την Κλιματική και Ατμοσφαιρική Έρευνα (CARE-C), του Ινστιτούτου Κύπρου, δρ Φραγκέσκος Κέκκου.

Η μελέτη του με τίτλο «Ακραίες θερμοκρασίες και ανθρώπινη υγεία στην Κύπρο» ανατρέπει στερεότυπες αντιλήψεις για τις ακραίες θερμοκρασίες στη χώρα μας.

Η κοινή αντίληψη συνδέει τους περισσότερους θανάτους με τους ολοένα συχνότερους καύσωνες. Ωστόσο η επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι οι θάνατοι που σχετίζονται με τις χαμηλές θερμοκρασίες είναι περισσότεροι από εκείνους που αποδίδονται στη ζέστη!

«Η μελέτη μας έδειξε ότι, για την περίοδο που εξετάσαμε στην Κύπρο, οι θάνατοι που μπορούν να αποδοθούν στις χαμηλές θερμοκρασίες και σχετίζονται κυρίως με καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα ήταν συνολικά περισσότεροι από εκείνους που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες», εξηγεί ο κ. Κέκκου. Το αποτέλεσμα αυτό, σημειώνει, «πιθανότατα οφείλεται τόσο στις άμεσες επιδράσεις του κρύου στον ανθρώπινο οργανισμό όσο και στο ότι οι χαμηλές θερμοκρασίες και οι συνήθειές μας κατά τους χειμερινούς μήνες ευνοούν την εξάπλωση αναπνευστικών λοιμώξεων, όπως η γρίπη.

Το εύρημα αυτό μπορεί να φαίνεται παράδοξο για ένα θερμό νησί όπως η Κύπρος, αλλά είναι συμβατό με τη διεθνή βιβλιογραφία. Στην Κύπρο, τόσο ο ανθρώπινος οργανισμός όσο και οι υποδομές και οι καθημερινές μας συνήθειες είναι γενικά πιο προσαρμοσμένοι στη ζέστη παρά στο κρύο».

Ωστόσο ο κ. Κέκκου καταγράφει μια σημαντική διάκριση. Παρά το ότι το συνολικό φορτίο θνησιμότητας που αποδίδεται στο ψύχος είναι μεγαλύτερο, κατά τη διάρκεια των καυσώνων παρατηρείται πολύ πιο απότομη αύξηση της θνησιμότητας.

Το παράδοξο 

Το ρίσκο για νοσηλείες επηρεάζεται σημαντικά από το ψύχος, σημειώνει, εξηγώντας ότι η μελέτη έδειξε ότι οι χαμηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν περισσότερο το ρίσκο εισαγωγής στα νοσοκομεία, ιδιαίτερα για καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα, ενώ στην περίπτωση ακραίας ζέστης, ήταν σαφώς πιο περιορισμένο το ρίσκο νοσηλείας σε σχέση με τη θνησιμότητα. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι τα πιο ευάλωτα άτομα κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα εμφανίζουν σοβαρές επιπλοκές σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, χωρίς να προηγείται απαραίτητα νοσηλεία. Αντίθετα, σημειώνει, οι επιπτώσεις του ψύχους εκδηλώνονται συχνά πιο σταδιακά, οδηγώντας συχνότερα σε εισαγωγές στο νοσοκομείο.

Το βασικότερο εύρημα της έρευνας είναι ότι οι θάνατοι που αποδίδονται στις χαμηλές θερμοκρασίες είναι περισσότεροι από εκείνους που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το αποτέλεσμα αυτό δεν αποτελεί εξαίρεση διεθνώς αλλά επιβεβαιώνει ότι ακόμη και σε θερμές χώρες το ψύχος μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την ανθρώπινη υγεία.

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι οι χαμηλές θερμοκρασίες επιδρούν άμεσα στο καρδιαγγειακό και το αναπνευστικό σύστημα, ενώ παράλληλα ευνοούν την εξάπλωση λοιμώξεων, όπως η γρίπη. Επιπλέον, οι Κύπριοι είναι περισσότερο προσαρμοσμένοι στη ζέστη παρά στο κρύο, τόσο σε επίπεδο οργανισμού όσο και σε επίπεδο υποδομών και καθημερινών συνηθειών.

Καύσωνες: Σκοτώνουν πιο γρήγορα

Παρά το γεγονός ότι το συνολικό φορτίο θανάτων παραμένει μεγαλύτερο για το ψύχος, η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζονται τα επεισόδια καύσωνα, εξηγεί ο ερευνητής. Σε μία συνηθισμένη θερμή ημέρα, συμπληρώνει, ο σχετικός κίνδυνος θνησιμότητας αυξάνεται έως και κατά 7,5%. Όταν όμως οι υψηλές θερμοκρασίες επιμένουν και εξελίσσονται σε καύσωνα, η αύξηση φτάνει έως και το 14,3%, σχεδόν διπλασιάζοντας τον κίνδυνο.

Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία για τους αποδιδόμενους θανάτους. Περίπου το 3,6% της θνησιμότητας σε μια θερμή ημέρα συνδέεται με τη ζέστη, ενώ κατά τη διάρκεια καύσωνα το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 18,8%, σχεδόν πενταπλάσιο.

Αντίθετα, εξηγεί, στα επεισόδια ψύχους η αύξηση των αποδιδόμενων θανάτων είναι περίπου διπλάσια σε σχέση με μια συνηθισμένη ψυχρή ημέρα, γεγονός που δείχνει ότι οι επιπτώσεις του κρύου είναι πιο σταδιακές. «Αυτό δείχνει ότι, παρότι το ψύχος εξακολουθεί να συνδέεται με μεγαλύτερο συνολικό αριθμό θανάτων, οι καύσωνες προκαλούν πολύ πιο απότομη και έντονη επιβάρυνση της δημόσιας υγείας», συμπεραίνει ο ερευνητής.

Στις ομάδες υψηλού κινδύνου περιλαμβάνονται οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά, τα άτομα με χρόνια νοσήματα, οι πάσχοντες από καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις, οι διαβητικοί, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια καυσώνων, ακόμη και άτομα με χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο. Τα άτομα με καρδιαγγειακά προβλήματα εμφανίζουν αυξημένη ευαλωτότητα τόσο στη ζέστη όσο και στο κρύο, υπογραμμίζει ο κ. Κέκκου.

Ανθεκτικότητα 

Η επίδραση των ίδιων θερμοκρασιών διαφέρει σε διαφορετικούς πληθυσμούς, εξηγεί και σημειώνει ότι οι 40 βαθμοί Κελσίου δεν έχουν την ίδια επίδραση στην Κύπρο και στη Βόρεια Ευρώπη. «Στην Κύπρο, όπου οι θερμοκρασίες των 40°C είναι σχετικά συχνές κατά τους θερινούς μήνες, τόσο ο ανθρώπινος οργανισμός όσο και οι υποδομές και οι καθημερινές μας συνήθειες είναι καλύτερα προσαρμοσμένες σε αυτές τις συνθήκες» αναφέρει ο κ. Κέκκου.

Αντίθετα, σημειώνει, σε πολλές περιοχές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, οι πληθυσμοί είναι περισσότερο προσαρμοσμένοι και «ανθεκτικοί» στο κρύο. Έτσι, οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες που καταγράφηκαν τις τελευταίες εβδομάδες είναι εξαιρετικά ασυνήθιστες για τις περιοχές αυτές, με αποτέλεσμα οι επιπτώσεις στην υγεία να είναι πολύ πιο έντονες όταν εμφανίζονται.

Πάντως, η εικόνα που επικρατεί σήμερα, με τους περισσότερους θανάτους στη χώρα μας να αποδίδονται στο ψύχος, αναμένεται, σύμφωνα με τον κ. Κέκκου, να αλλάξει τις επόμενες δεκαετίες.

Όλες οι κλιματικές προβολές, εξηγεί, συγκλίνουν στο ότι η Κύπρος θα συνεχίσει να θερμαίνεται, με τους καύσωνες να γίνονται συχνότεροι, μεγαλύτερης διάρκειας και εντονότεροι. Αυτό σημαίνει, επισημαίνει, ότι το βάρος της θερμοκρασιακά σχετιζόμενης θνησιμότητας αναμένεται σταδιακά να μετατοπιστεί από το ψύχος προς τη ζέστη, συνοδευόμενο από περισσότερους θανάτους και νοσηλείες κατά τη θερμή περίοδο.

Πρόληψη 

Αποτελεσματικότερη μέθοδος για μείωση των θανάτων από τις κλιματικές μεταβολές, επισημαίνει ο Φραγκέσκος Κέκκου, είναι η πρόληψη. Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, καλύτερη ενημέρωση των πολιτών, προστασία των ευάλωτων ομάδων, ετοιμότητα των υπηρεσιών υγείας και στοχευμένες παρεμβάσεις στον αστικό σχεδιασμό αποτελούν, όπως αναφέρει, κρίσιμες προϋποθέσεις για τη μείωση των επιπτώσεων.

Παράλληλα υποδεικνύει ότι η ενίσχυση του αστικού πρασίνου, η βελτίωση των κτηριακών υποδομών και η στήριξη των νοικοκυριών μπορούν να περιορίσουν ουσιαστικά τη θερμική καταπόνηση.