Έρευνα: 15,8% σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Κύπρο

Η Κύπρος καταγράφει ποσοστό 15,8% του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στο βασικό σενάριο, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Κομισιόν (JRC), με τίτλο «Μείωση του κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (AROPE) στην ΕΕ: συνδυασμός ελάχιστου εισοδήματος, κατώτατων μισθών και επέκτασης της απασχόλησης».

Η μελέτη καταγράφει ότι το 2024 περίπου το 21% του πληθυσμού της ΕΕ, δηλαδή περί τα 94 εκατομμύρια άτομα, βρισκόταν σε κατάσταση κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (AROPE). Το ποσοστό αυτό παραμένει σε γενικές γραμμές σταθερό από το 2018, ενώ στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών πολιτικών βρίσκεται ο στόχος μείωσης του δείκτη κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια άτομα έως το 2030, όπως προβλέπεται από το Σχέδιο Δράσης του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων.

Στην περίπτωση της Κύπρου, τα στοιχεία της μελέτης αποτυπώνουν ποσοστό κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στο 15,8% στο βασικό σενάριο. Η χώρα καταγράφεται κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, ο οποίος ανέρχεται σε 16,4%.

Η ανάλυση εξετάζει επίσης εναλλακτικά σενάρια πολιτικής, τα οποία συνδυάζουν συστήματα ελάχιστου εισοδήματος, κατώτατους μισθούς και αύξηση της απασχόλησης. Στα σενάρια αυτά, η Κύπρος παρουσιάζει διαφοροποιήσεις ως προς την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Πιο συγκεκριμένα, στο σενάριο ενίσχυσης της επάρκειας των συστημάτων ελάχιστου εισοδήματος, το ποσοστό AROPE στην Κύπρο υποχωρεί στο 13,1%. Σε σενάρια διεύρυνσης της κάλυψης των δικαιούχων, το ποσοστό μειώνεται περαιτέρω στο 11,7%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη υποχώρηση σε σύγκριση με το βασικό σενάριο.

Αντιθέτως, οι προσομοιώσεις που σχετίζονται με την αύξηση των κατώτατων μισθών δείχνουν περιορισμένη μεταβολή για την Κύπρο, με τον δείκτη να διαμορφώνεται μεταξύ 15,1% και 15,6% ανάλογα με το επίπεδο αναφοράς (50% του μέσου μισθού ή 60% του διάμεσου μισθού).

Στα σενάρια που αφορούν την ενίσχυση της απασχόλησης, ο δείκτης παραμένει κοντά στο 15,4%–15,6%, υποδηλώνοντας μικρότερη άμεση επίδραση σε σχέση με τα μέτρα κοινωνικής προστασίας.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ανάλυση επισημαίνει ότι κάθε εργαλείο στοχεύει σε διαφορετικές ομάδες πληθυσμού και παρουσιάζει περιορισμούς όταν εφαρμόζεται μεμονωμένα. Ενδεικτικά, η κάλυψη των συστημάτων ελάχιστου εισοδήματος στην ΕΕ κυμαίνεται από κάτω του 5% έως άνω του 60% των φτωχών πριν τις μεταβιβάσεις, ενώ σε αρκετά κράτη μέλη τα επιδόματα αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 40% του διάμεσου εισοδήματος.

Παράλληλα, το φαινόμενο της μη αξιοποίησης των επιδομάτων (non-take-up) καταγράφεται ως σημαντικός παράγοντας περιορισμού της αποτελεσματικότητας των πολιτικών. Ενδεικτικά, στη Γαλλία εκτιμάται ότι περίπου το 34% των δικαιούχων δεν λαμβάνει το επίδομα ελάχιστου εισοδήματος.

Κατώτατοι μισθοί και πολιτικά σενάρια

Η μελέτη εξετάζει επίσης την επίδραση πιθανών μεταρρυθμίσεων στους κατώτατους μισθούς, με βάση την ευρωπαϊκή Οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς (Οδηγία (ΕΕ) 2022/2041). Στο πλαίσιο αυτό, χρησιμοποιούνται δύο βασικά σενάρια αναφοράς: το 50% του μέσου μισθού και το 60% του διάμεσου μισθού.

Για την Κύπρο, ο βασικός κατώτατος μισθός καταγράφεται στα 1.000 ευρώ, ενώ στα αντιπαραθετικά σενάρια αυξάνεται στα 1.235 ευρώ (50% μέσου μισθού) και 1.125 ευρώ (60% διάμεσου μισθού).

Η μικροπροσομοίωση που χρησιμοποιεί το μοντέλο, δείχνει ότι οι αλλαγές στους κατώτατους μισθούς έχουν διαφοροποιημένη επίδραση στη μείωση της φτώχειας μεταξύ των κρατών μελών, με την Κύπρο να εμφανίζει περιορισμένη μεταβολή του δείκτη σε σχέση με τα σενάρια ελάχιστου εισοδήματος.

Η συνολική ανάλυση του JRC τονίζει ότι ο συνδυασμός πολιτικών εργαλείων αποδίδει πιο έντονα αποτελέσματα στη μείωση του AROPE, σε σχέση με την εφαρμογή μεμονωμένων παρεμβάσεων.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το βασικό σενάριο εμφανίζει μέσο δείκτη 16,4%, ο οποίος μπορεί να μειωθεί έως και το 14,8% υπό συνδυασμένες πολιτικές ενίσχυσης εισοδήματος, μισθών και απασχόλησης.

Για την Κύπρο, το εύρος των αποτελεσμάτων κυμαίνεται από 15,8% στο βασικό σενάριο έως 11,7% στο πιο ενισχυμένο σενάριο κοινωνικής προστασίας, γεγονός που υποδηλώνει σημαντική διακύμανση ανάλογα με το είδος της πολιτικής παρέμβασης.

Σημειώνεται ότι η έρευνα εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παρακολούθηση και αξιολόγηση της προόδου προς τον στόχο μείωσης της φτώχειας έως το 2030.

ΚΥΠΕ