Τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες αποτελούν εδώ και χρόνια βασικό δείκτη μιας δίκαιης και σύγχρονης κοινωνίας. Κι όμως, όσο περισσότερο συζητάμε δημόσια, τόσο φαίνεται πως κατανοούμε λιγότερο, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για τα άτομα με νοητική αναπηρία.
Ας σκεφτούμε ένα ερώτημα που ίσως μας φέρνει σε δύσκολη θέση. Μήπως τελικά δεν είναι τα άτομα με νοητική αναπηρία που μένουν εκτός, αλλά η ίδια η κοινωνία που δεν έχει μάθει ακόμη να τα ενσωματώνει;
Τα τελευταία χρόνια, η λέξη «συμπερίληψη» ακούγεται όλο και πιο συχνά. Βλέπουμε πολιτικές και δράσεις που αναγνωρίζουν την ανάγκη για ίσα δικαιώματα. Στην καθημερινότητα όμως πολλών ανθρώπων με νοητική αναπηρία, τα εμπόδια παραμένουν, και αυτά δεν είναι μόνο τεχνικά ή οργανωτικά. Είναι κυρίως θέμα κατανόησης και στάσης.
Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην ενημέρωση και στη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή δεν είναι πολυτέλεια, αλλά δικαίωμα. Παρ’ όλα αυτά, για πολλούς ανθρώπους αυτά τα δικαιώματα δεν θεωρούνται δεδομένα. Οι πληροφορίες συχνά δεν είναι κατανοητές, οι ευκαιρίες συμμετοχής περιορισμένες και τα στερεότυπα επηρεάζουν, αθόρυβα αλλά ουσιαστικά, το πόσο «μέσα» ή «έξω» βρίσκεται κάποιος.
Ο ρόλος του κράτους είναι καθοριστικός. Δεν αρκεί να υπάρχουν νόμοι και σχέδια πάνω στο χαρτί. Αυτό που μετράει είναι να εφαρμόζονται στην πράξη, σε υπηρεσίες που είναι πραγματικά προσβάσιμες, σε πληροφορίες που μπορεί ο καθένας να κατανοήσει και σε ευκαιρίες που δεν αποκλείουν κανέναν. Η ισότητα δεν χτίζεται με διακηρύξεις, αλλά με καθημερινές πράξεις.
Η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τους θεσμούς. Αφορά όλους μας. Ως κοινωνία, χρειάζεται να ξαναδούμε τη στάση μας. Όχι μέσα από οίκτο ή φιλανθρωπία, αλλά μέσα από σεβασμό. Η συμπερίληψη δεν είναι πράξη καλοσύνης, αλλά θέμα δικαιοσύνης και ισότητας.
Ίσως τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να προσπαθήσουμε να «χωρέσουμε» τα άτομα με νοητική αναπηρία σε μια κοινωνία που έχει ήδη σχεδιαστεί χωρίς αυτά, αλλά να σκεφτούμε από την αρχή πώς θέλουμε να είναι η κοινωνία, ώστε να είναι ανοιχτή και φιλική για όλους.
Η πραγματική πρόοδος δεν φαίνεται από το πόσο συχνά μιλάμε για δικαιώματα, αλλά από το πόσο τα κάνουμε πράξη.
Το ερώτημα παραμένει: είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε ως κοινωνία, ή θα συνεχίσουμε να ζητάμε από κάποιους να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο που δεν σχεδιάστηκε ποτέ για αυτούς;
________________________________________
Σημείωση
Το άρθρο αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου ΠροΔιαύγεια – «Προσβάσιμη πληροφόρηση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία εύκολη ανάγνωση και εικονογραφική απόδοση» το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του Προγράμματος Plato, και με χορηγούς επικοινωνίας τους φορείς SkalaTimes, Larnaka Online, και City of Larnaka.
«Με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι απόψεις και οι γνώμες που διατυπώνονται εκφράζουν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών και δεν αντιπροσωπεύουν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA), ή του Κέντρου Στήριξης Μη Κυβερνητικών Οργανισμών και του Ιδρύματος Μποδοσάκη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο EACEA δεν μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι για τις εκφραζόμενες απόψεις».
«Το έργο ΠροΔιαύγεια υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος PLATO, με φορέα υλοποίησης τον RISC και εταίρο το Δικαίωμα Ελπίδας. Το πρόγραμμα “Protecting democracy, human rights and the rule of law through an open civic space” (PLATO) στοχεύει στην ενίσχυση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και αξιών της Ε.Ε. και της ευαισθητοποίησης για αυτά μέσω της στήριξης Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών (ΟΚοιΠ) στην Ελλάδα και την Κύπρο που δραστηριοποιούνται σε αυτούς τους τομείς, καθώς και μέσω της ενίσχυσης των γνώσεων, των ικανοτήτων και της βιωσιμότητάς τους. Το PLATO συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος Citizens, Equality, Rights and Values (CERV), το Ίδρυμα Μποδοσάκη και το Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ με συνολικό ποσό επιχορήγησης €3,1 εκ. Συντονιστής του PLATO είναι το Ίδρυμα Μποδοσάκη (Ελλάδα), σε σύμπραξη με το Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ (Κύπρος).»
