Γιώργος Τσολάκης: Ο τελευταίος φαροφύλακας του Κάβο Γκρέκο, εκεί που γεννιέται ο πρώτος ήλιος της Ευρώπης
Η ιστορία του ανθρώπου που έζησε για δεκαέξι χρόνια στο Ακρωτήρι
Εκεί που αναδύεται ο πρώτος ήλιος της Ευρώπης, στο ανατολικότερο άκρο του νησιού, στο Ακρωτήρι του Κάβο Γκρέκο δεσπόζει ένας πετρόκτιστος Φάρος, που κτίστηκε από τους Άγγλους το μακρινό 1891 με κόστος κατασκευής £1.143. Ένα κρίσιμο σημείο για τους ναυτικούς καθώς είναι το πρώτο κομμάτι ξηράς που έβλεπαν τα πλοία ερχόμενα από την Ανατολή.
Φωτεινός καθοδηγητής των ναυτικών εδώ και 135 χρόνια. Καθοδήγησε αμέτρητα πλοία σε ασφαλή λιμάνια, όπως αυτό της Λάρνακας και της Αμμοχώστου, που ήταν το κύριο λιμάνι της Κύπρου μέχρι το 1974. Το φως του Φάρου δεν πρέπει και δεν σβήνει ποτέ. Κάποτε η ευθύνη γι’ αυτό ανήκε αποκλειστικά στον φαροφύλακα.
«Δεκαέξι ολόκληρα χρόνια μόνιμος κάτοικος εδώ. Μαζί με την οικογένεια μου.»
Το 1966 ο Γιώργος Τσολάκης από το Παραλίμνι κλήθηκε από την Αρχή Λιμένων να υπηρετήσει στο Φάρο του Κάβο Γκρέκο ως Φαροφύλακας. Τα χρόνια εκείνα ήταν δύσκολα και πολύ φτωχικά, εργαζόταν για χρόνια ως περβολάρης, και αναζητούσε συνεχώς μια καλύτερη δουλειά, μέχρι που κατάφερε να εργοδοτηθεί από την Αρχή Λιμένων.
«Τα πράγματα τότε και οι καταστάσεις ήταν πολλά διαφορετικές. Δεν είχε ψωμί που λαλούμε.»
Η επίσκεψη μας στο φάρο, 44 χρόνια μετά την αναχώρηση του, του ξύπνησε γλυκιές μνήμες και θύμισες.
«Το χάρηκα πάρα, πάρα πολύ, πάρα πολύ. Θυμούμαι το παρελθόν κι είναι τα ωραία χρόνια που επέρασα.»
Θυμάται την πρώτη φορά που πήγε στο Φάρο…
«Στο Φάρο ήταν το 1966, πρώτη Νοεμβρίου. Μετά που προχώρησαν την τεχνολογία όπως είναι τώρα με μεταθέσανε στο λιμάνι Λάρνακας. Όπου αφυπηρέτησα. Αν με ρωτάτε, εγώ δεν ήθελα να φύγω.»
Ήταν 28 ετών όταν μετακόμισε στα γραφικά σπιτάκια δίπλα από το φάρο μαζί με τη γυναίκα του Αντριανή και τα τρία τους αγόρια. Στο σπιτάκι αυτό γεννήθηκε το τέταρτο παιδί τους.
Η εργασία ως φαροφύλακας
Η σωστή και απρόσκοπτη λειτουργία του Φάρου ήταν η πρώτη και η τελευταία του έγνοια. Η συντήρηση του γινόταν καθημερινά.
«Στο Φάρο καθημερινά έπρεπε να ανέβω πάνω, να καθαρίσω τα τζάμια. Τα τζάμια δημιουργούσαν την αλάρμη της θάλασσας, το αλάτι. Να τα σκουπίσω, να τα καθαρίσω. Και ο φάρος εργάζετουν με υγραέριο. Παρόμοιο με γκάζι, έγινε εισαγωγή από τον Λίβανο τότε. Τέσσερις μεγάλες φιάλες συνδεδεμένες. Και είχαν μετρητή. Και κάθε Σάββατο τους ενημέρωνα για το περιεχόμενο.»
Δηλώνει ότι ήταν μεγάλο το έργο που είχε να επιτελέσει καθώς είχε να κάνει με ζωή, με ναυάγια.
Τα πρώτα χρόνια η ζωή της οικογένειας στο Φάρο ήταν μοναχική και ήρεμη. Το πρωί και το μεσημέρι ο κύριος Τσολάκης μετέφερε τα παιδιά στα σχολεία του Παραλιμνίου. Έπρεπε να διανύσει μια τεράστια διαδρομή σε χωματόδρομο μέχρι την κοινότητα.
«Εγώ ελείφκουμουν και τις ώρες, γιατί ασχολούμαι με τη θάλασσα. Και μου άρεσε και πολλά, πολλά, πολλά. Ασχολούμαι με τη θάλασσα και με περβόλι. Κάναμε και έναν περβόλι στον Πρωτάρα.»
Ως ανέμελη περιγράφει τη ζωή των παιδιών του στο Φάρο, και αναπολεί με συγκίνηση και νοσταλγία εκείνα τα χρόνια.
«Τους έμαθα και ψάρευαν με καλάμια. Και η κόρη μου. Κολύμπι έξτρα. Γιατί διάβασα, είδα και γνώρισα που τους παλιούς τους ψαράδες είπα μου ορισμένα πράγματα, βασικά. Αλλά προσπάθησα και εγώ βρήκα βιβλίο, βιβλία και διάβαζα. Και τη θάλασσα, τι είναι η θάλασσα, τι είναι το ρεύμα, τι είναι ο καρχαρίας, τι είναι το άλλο. Να ξέρεις πώς να το αντιμετωπίζεις. Στη δύσκολη στιγμή.»
Αθεράπευτα φυσιολάτρης. Μαζί με τον φίλο του Ζαχαρία ένωσαν δυνάμεις και έδωσαν ζωή στη γη στο πίσω μέρος των βοηθητικών σπιτιών του Φάρου.
«Καλλιεργούσαμε εδώ. Το σπέρναμε αλλά δεν το θερίζαμε αφήναμε τα μέσα για τους λαγούς και τις πέρδικες και τους βάλαμε σε ορισμένες τοποθεσίες και νερό.»
Και φυτέψατε και πολλά δέντρα εδώ στην περιοχή.
«Όλα τα δέντρα είναι δικά μου. Εγώ τα φύτεψα. Όλα. Εκτός τους αοράτους και αυτά εδώ.»
Όταν ήρθαν οι Γάλλοι…
Λίγα χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα το 1971, σε κοντινή απόσταση από τον Φάρο κτίστηκε ο Γαλλικός ραδιοσταθμός SOMERA. Από τότε η ποιότητα ζωής της οικογένειας άλλαξε προς το καλύτερο.
«Βοηθήθηκα πάρα, πάρα πολύ. Έπιασε και η γυναίκα μου δουλειά στο ραδιοσταθμό. Ο Γάλλος έδωσε μου αυτοκίνητο. Που είχε ο σταθμός να εξυπηρετούμε. Ρεύμα δεν υπήρχε στην κατοικία.»
Δηλαδή για τέσσερα χρόνια δεν είχατε ρεύμα εδώ.
«Ο Γάλλος έβαλε μου ρεύμα και το πλήρωνε η εταιρεία. Όπως αντιλαμβάνεστε σήμερα το ρεύμα είναι απαραίτητο στην κάθε κατοικία. Να μην είχες ρεύμα στο σπίτι. Ήταν δύσκολο.»
Η πιο δύσκολη μέρα στον Φάρο
Εγκατέλειψε το Φάρο μόνο για ένα βράδυ, το 1968, όταν η θάλασσα, ήταν τόσο φουρτουνιασμένη που τα κύματα έφταναν μέχρι την κατοικία τους. Η οικογένεια του βρισκόταν σε κίνδυνο, το τηλέφωνο δεν λειτουργούσε και έτσι πήρε την απόφαση να φύγουν, επιβιβάστηκαν στο όχημα και κατευθύνθηκαν προς το Παραλίμνι.
-Η θάλασσα ερχόταν μέχρι εδώ. Εγκατέλειψα τον, εν να παν ούλα λέω σήμερα.
-Ήταν μια από τις στιγμές που φοβηθήκατε;
-Βεβαίως, φοβάσαι. Είναι κάτι που δεν ξαναείδα. Και υπάρχει και ιστορικό πυρ, γυνή και θάλασσα.
-Και πότε επιστρέψατε.
-Την επόμενη. Άλλαξε ο καιρός.
Εκείνη την ημέρα, μας περιγράφει, η γεωργική έκταση πίσω από το φάρο έγινε κάτασπρη.
«Χιλιάδες γλάροι ήταν στην περιοχή. Δεν μπορούσαν να πετάξουν. Δεν επέταν πουλί. Όπως το παίζει o κυνηγός το πουλί που πέφτει. Δεν μπορούσε να πετάξει. Και είχα κότες και χήνες. Μια χήνα. Δεν με άκουσε. Και προσπάθησε να πετάξει. Επέτασε. Και την έπιασε ο αέρας.»
Η δύναμη του αέρα και της θάλασσας ήταν τόσο μεγάλη θυμάται που τα κύματα μετακίνησαν ένα βραχώδη ογκόλιθο.
Βλέπετε το τελευταίο κομμάτι, εκείνος ο ογκόλιθος. Το μεγάλο κομμάτι. Η πέτρα δεν ήταν έτσι. Ήταν κάτω. Κάτω έτσι. Αναποδογύρισαν την και έφεραν την τζιαμέ που βρίσκεται τώρα.
Λαθρεμπόριο
Η περιοχή του Κάβο Γκρέκο έκρυβε και σημαντικούς κινδύνους. Η περιορισμένη κινητικότητα, σε συνδυασμό με τη μορφολογία του εδάφους, την καθιστούσε ιδιαίτερα ελκυστική για τους λαθρεμπόρους.
«Λαθραία έγινονταν την εποχή εκείνη τεράστιες ποσότητες. Τεράστιες. Αλλά δυστυχώς, πιστεύω είναι και σήμερα. Εγινησκούνταν συνέχεια εδώ. Είχε έναν ταξιτζή που έρχεται με τη φιλενάδα του. Είδε το πλοιάριο που ήρθε με τα μάτια του σε κοντινή απόστασή. Και μου το είπε αλλά, δεν υπήρχαν τα mobile επικοινωνίας. Και είπε μου το ότι είδε με τα μάτια μου ήρθε το πλοιάριο σιγά – σιγά, σβηστά τα φώτα. Έρχονται και από την ξηρά, περίπου σε 5-10 λεπτά, δύο φορτηγά. Φκάλανε, φκάλανε, φορτώσανε και φύγανε.»
Ενώ σε μια περίπτωση εντόπισε ο ίδιος τεράστιες ποσότητες καπνικών.
«Με τα τσιγάρα έγινε εδώ στον κόλπο. Χιλιάδες κιβώτια μεγάλα, χαρτόνια. Αλλά έτραβησαν νερό τα τσιγάρα που μέσα. Άρα και εκείνα πρέπει να ήταν που λαθρεμπόριο.»
Ενημέρωσε άμεσα τους αρμόδιους της υπηρεσίας του και την αστυνομία για να λάβει την απάντηση:
«Λαλεί μου αυτές οι δουλειές είναι πολύ επικίνδυνες. Το ξέρεις. Αν έχεις νου κατάλαβε, βάωνε και λίγο τα μάθκια σου. Λέω του, ευχαριστώ, το καταλάβω, αλλά είναι η δουλειά μας. Τι να κάνουμε, όπως εσένα και εμένα. Είμασταν υπάλληλοι της κυβέρνησης. Πρέπει να καταδιώκουμε την παρανομία. Εγέλαν. Αφού ήταν βουτηγμένοι όλοι.»
Εγκατάλειψη και το παράπονο
Η σημερινή εικόνα των κτηρίων προκαλεί τεράστια θλίψη στον τελευταίο φαροφύλακα του Κάβο Γκρέκο.
«Σήμερα συγκινήθηκα ιδιαιτέρως. Βλέποντας αυτή την κατάσταση που επικρατεί και δεν ενδιαφέρεται κανένας. Σου λέω κανένας. Καμιά κυβέρνηση σωστά δεν έχει ενδιαφερθεί. Να έρθει ένα ξένος τι να δει, όταν έρθει. Οι κατοικίες, τα σπίτια και καταστρέφονται το ένα πίσω από το άλλο. Και δεν συγκινείται κανένας. Κανένας. Σήμερα είμαι αρκετά συγκινημένος βλέποντας τα χάλια μας, την κατάσταση που επικρατεί εδώ.»
Τα ίδια συναισθήματα τονίζει έχουν και τα παιδιά του. Ο μεγαλύτερος γιος του μεταφέρει σήμερα με τη βάρκα του τουρίστες στη θαλάσσια περιοχή του Κάβο Γκρέκο, μιλώντας τους συχνά για την ιστορία και τη σημασία του Φάρου, στο μέρος όπου μεγάλωσε και υπηρέτησε ο πατέρας του.
Πώς θέλετε να δείτε εσείς το φάρο, έτσι, τα επόμενα χρόνια ;
Να ανανεωθεί η κατοικία στο περιβάλλον, ο περίγυρος.
Μετά το τέλος της φαροφυλάκων εποχής, τα βοηθητικά κτήρια χρησιμοποιούνταν ως χώροι φιλοξενίας καλεσμένων και συγγενών της αρχής λιμένων. Την περίοδο εκείνη τοποθετήθηκε και ο ξυλόφουρνος που βρίσκεται στην αυλή του κτηρίου.
Η ευρύτερη περιοχή του φάρου είναι περιφραγμένη και για την επίσκεψη στον χώρο απαιτείται άδεια από το Τμήμα Δασών, το οποίο είναι υπεύθυνο για την προστασία του φυσικού πλούτου της περιοχής, και από την Αρχή Λιμένων η οποία είναι αρμόδια για τη διαχείριση του Φάρου.
Οι φάροι της Κύπρου
Οι Πρώτες ιστορικές αναφορές, για την παρουσία και χρήση «σύγχρονων» φάρων στην Κύπρο, τοποθετούνται στα μέσα του 19ου αιώνα. Τους πρώτους φάρους ανήγειρε και διαχειρίστηκε η ‘Γαλλική Εταιρεία Οθωμανικών Φάρων’, αφού το νησί τελούσε υπό τουρκική κατοχή. Με την άφιξη των Άγγλων το 1878, ανακατασκευάστηκαν και ανεγέρθηκαν νέοι φάροι.
«Είναι αμφιλεγόμενο ποιος είναι ο πιο παλιός. Κάποιες πηγές λένε ότι είναι ο Φάρος Πάφου, το 1888. Κάποιες άλλες πηγές λένε ότι είναι ο Φάρος της Κερύνειας, το 1883. Επικρατεί περισσότερο ο φάρος Πάφου, λόγω του ότι ο φάρος της Κερύνειας δέχτηκε μετασκευές. Μεταφέρθηκε επίσης η θέση του. Οπότε επικράτησε ως παλαιότερος φάρος ο φάρος Πάφου. Να αναφέρουμε όμως ότι αυτές οι χρονολογίες που αναφέρουμε είναι αυτές που επικράτησαν όταν άρχισαν να υπάρχουν στοιχεία και αρχεία, κυρίως επί Αγγλοκρατίας.»
Σταύρος Σταύρου, Πλοηγός Αρχής Λιμένων, Λιμάνι Λάρνακας
Στο νησί μας σήμερα υπάρχουν συνολικά 8 Φάροι, 5 εξ αυτών βρίσκονται στις ελεύθερες περιοχές και τρεις στα κατεχόμενα.
«Το κοινό μπορεί να επισκεφθεί τον φάρο Κιτίου, το φάρο Πάφου με σχετικά μεγάλη ευκολία. Αρκετά πιο δύσκολο είναι να επισκεφθεί κάποιος το φάρο στο Κάβο Αρνάουτη. Για τα κατεχόμενα δεν γνωρίζω, δεν τους έχω επισκεφθεί. Στο Κάβο Γκρέκο είναι κλειστός, υπάρχει φραγμός. Στο κάβο Γάτα δεν μπορείς να τον επισκεφθείς λόγω των Βρετανικών Βάσεων.»
Στα κατεχόμενα βρίσκεται και ο φάρος του Αποστόλου Αντρέα, ένα από τα πιο απομακρυσμένα ναυτικά ορόσημα της Κύπρου, στο βορειοανατολικότερο άκρο του νησιού, σε απόσταση περίπου 3,5 χιλιομέτρων από την εκκλησία του Αποστόλου Ανδρέα. Ο φάρος της Κερύνειας αποτελεί επίσης σημαντικό σημείο αναφοράς για την ιστορία της περιοχής. Έχει αναβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια και είναι ανοικτός για επισκέψεις. Στο βορειοδυτικότερο άκρο της Κύπρου, στο ακρωτήρι Κορμακίτη, στέκει σήμερα ένας σιδερένιος φάρος, ο οποίος ανεγέρθηκε από τους Άγγλους το 1939.
Πηγή: alphanews
