Σχέδιο για 170 κεραίες και επίταξη γης στο Ακρωτήρι

Ένα νέο μέτωπο αντιπαράθεσης μεταξύ των κατοίκων του Ακρωτηρίου και των Βρετανικών Βάσεων, βρίσκεται σε εξέλιξη, με αφορμή τους σχεδιασμούς, για την εγκατάσταση νέων στρατιωτικών κεραιών στην περιοχή Μερρά.

Το ζήτημα, που επανήλθε δυναμικά στην επικαιρότητα μετά τη συζήτηση στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη δημόσια υγεία, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, τα δικαιώματα των κατοίκων και το καθεστώς λειτουργίας των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο.

Οι ανησυχίες για την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, οι αναφορές κατοίκων σε αυξημένα περιστατικά καρκίνου και οι πιθανές επιπτώσεις στην προστατευόμενη περιοχή της Αλυκής Ακρωτηρίου συνθέτουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο ζήτημα, το οποίο ξεπερνά τα όρια μιας συνηθισμένης διαφωνίας για την εγκατάσταση στρατιωτικών υποδομών.

Παράλληλα, οι έντονες αντιδράσεις βουλευτών επανέφεραν στο προσκήνιο ακόμη και το αίτημα απομάκρυνσης των Βρετανικών Βάσεων από την Κύπρο, ανοίγοντας μια ευρύτερη πολιτική συζήτηση για την παρουσία τους στο νησί.

Από 20 μέχρι 170 κεραίες

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά τον πραγματικό αριθμό των κεραιών που σχεδιάζουν να εγκαταστήσουν οι Βρετανικές Βάσεις, καθώς οι πληροφορίες που παρουσιάστηκαν κατά καιρούς εμφανίζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις.

Όπως είναι σε θέση να γνωρίζει η «Σ», αρχικά η τοπική αυτοδιοίκηση είχε ενημερωθεί για την εγκατάσταση 20 νέων κεραιών και την απομάκρυνση 18 υφιστάμενων. Στη συνέχεια, τον Μάρτιο του 2026, έγινε λόγος για νέα συστάδα 32 κεραιών στην περιοχή Ακρωτηρίου. Ωστόσο, από νεότερη ενημέρωση και στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον των τοπικών Αρχών προέκυψε ένας πολύ μεγαλύτερος σχεδιασμός.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι Βρετανικές Βάσεις προτίθενται να εγκαταστήσουν 68 κεραίες στην πρώτη φάση και άλλες 68 στη δεύτερη, ανεβάζοντας τον αριθμό στις 136. Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο και τρίτης φάσης, με επιπλέον 31 έως 34 κεραίες.

Εφόσον υλοποιηθούν και οι τρεις φάσεις όπως παρουσιάστηκαν, ο συνολικός αριθμός θα μπορούσε να φθάσει έως 170 νέες κεραίες. Πάντως, παραμένει ζητούμενο η επίσημη αποσαφήνιση του τελικού αριθμού, του είδους των εγκαταστάσεων και του χρονοδιαγράμματος υλοποίησης.

Στον ευρύτερο σχεδιασμό έχει γίνει αναφορά και στην κατασκευή δύο νέων κτηρίων, καθώς και στην επέκταση υφιστάμενου κτηρίου για την εξυπηρέτηση των εγκαταστάσεων.

Επίταξη 450.000 τετραγωνικών μέτρων

Πέραν του αριθμού των κεραιών, έντονες αντιδράσεις προκαλεί η πρόθεση των Βρετανικών Βάσεων να δεσμεύσουν κοινοτική γη έκτασης περίπου 450.000 τετραγωνικών μέτρων, που αντιστοιχεί σε περίπου 340 σκάλες.

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Σ», επιδόθηκε σχετικό διάταγμα επίταξης, το οποίο προκάλεσε την αντίδραση των τοπικών Αρχών. Ο Δήμος Κουρίου έχει ήδη κινηθεί προς την κατεύθυνση νομικής αμφισβήτησης της διαδικασίας, θεωρώντας ότι υπάρχουν ζητήματα νομιμότητας που πρέπει να εξεταστούν.

Οι κάτοικοι υποστηρίζουν επίσης ότι η δέσμευση επιπρόσθετης γης θα περιορίσει ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες αξιοποίησης των περιουσιών τους, σε μια περιοχή όπου η στρατιωτική παρουσία επηρεάζει εδώ και δεκαετίες την καθημερινότητα και τις αναπτυξιακές προοπτικές.

Απαιτήσεις για διαφάνεια και πλήρη ενημέρωση

Την ίδια ώρα, σαφείς απαντήσεις από τις Βρετανικές Βάσεις και πλήρη διαφάνεια γύρω από τους σχεδιασμούς για την εγκατάσταση νέων κεραιών ζητεί η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος.

Όπως ανέφεραν κοινοβουλευτικές πηγές στη «Σ», στο επίκεντρο των απαιτήσεων βρίσκεται η ανάγκη επίσημης αποσαφήνισης του αριθμού των κεραιών που προγραμματίζεται να εγκατασταθούν, καθώς και η παρουσίαση ολοκληρωμένου χρονοδιαγράμματος για την υλοποίηση του έργου. Παράλληλα, ζητείται η κατάθεση όλων των σχετικών τεχνικών στοιχείων και περιβαλλοντικών μελετών, ώστε να αξιολογηθούν οι πιθανές επιπτώσεις στην περιοχή.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη ανεξάρτητης επιστημονικής αξιολόγησης των επιπτώσεων από την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, καθώς και στη διερεύνηση των ανησυχιών που εκφράζουν οι κάτοικοι για τη δημόσια υγεία. Παράλληλα, τίθεται ζήτημα εξέτασης εναλλακτικών τοποθεσιών για τις εγκαταστάσεις, προκειμένου να περιοριστούν οι ενδεχόμενες επιπτώσεις στις κατοικημένες και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές.

Επιπλέον, η Επιτροπή επιδιώκει να ξεκαθαρίσει το νομικό πλαίσιο που διέπει τις ενέργειες των Βρετανικών Βάσεων, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την επίταξη γης, τις υποχρεώσεις τους για προστασία του περιβάλλοντος και τις δυνατότητες παρέμβασης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Αναδείχθηκε επίσης και η ευρύτερη πολιτική διάσταση του ζητήματος, με το καθεστώς λειτουργίας των Βρετανικών Βάσεων να τίθεται εκ νέου υπό αμφισβήτηση και να επανέρχεται ακόμη και το αίτημα απομάκρυνσής τους.

Διαβουλεύσεις του Υπουργείου Εξωτερικών

Το Υπουργείο Εξωτερικών διαβεβαιώνει ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι των περιοχών των Βάσεων βρίσκονται ψηλά στην κυβερνητική ατζέντα.

Συγκεκριμένα, έχει ζητήσει από τη βρετανική πλευρά εξειδικευμένα τεχνικά δεδομένα, προκειμένου να εξεταστούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Δημοκρατίας. Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία οργανωμένου μηχανισμού διαλόγου με το Ηνωμένο Βασίλειο.

Σημαντική θεωρείται η διαβεβαίωση ότι οι Βρετανικές Βάσεις δεν έχουν μέχρι στιγμής προχωρήσει στην εγκατάσταση των νέων κεραιών, ενώ συνεχίζονται οι επαφές. Ωστόσο, διευκρινίστηκε ότι η μη έναρξη της εγκατάστασης δεν συνιστά κατ’ ανάγκην επίσημη και οριστική αναστολή του έργου.

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Σ», τις επόμενες μέρες αναμένεται να πραγματοποιηθεί νέα συνάντηση μεταξύ του Υπουργείου Εξωτερικών και της βρετανικής πλευράς, με στόχο να ξεκαθαρίσουν τα επόμενα βήματα.

«Νιώθουμε πρόσφυγες στα ίδια μας τα σπίτια»

Έντονη ανησυχία και αγανάκτηση επικρατεί ανάμεσα στους κατοίκους του Ακρωτηρίου, οι οποίοι αντιδρούν στους σχεδιασμούς των Βρετανικών Βάσεων. Σύμφωνα με όσα δήλωσαν στη «Σ», η συνεχής επέκταση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων περιορίζει ολοένα και περισσότερο τις δυνατότητες αξιοποίησης των περιουσιών τους, δημιουργώντας έντονο αίσθημα ανασφάλειας για το μέλλον της κοινότητάς τους.

Οι ίδιοι αναφέρουν ότι «νιώθουν πρόσφυγες στα ίδια τους τα σπίτια», υποστηρίζοντας ότι βρίσκονται αντιμέτωποι με διαρκείς περιορισμούς στη χρήση της γης τους, την ώρα που εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία τους και στο φυσικό περιβάλλον.

Παράλληλα, σύμφωνα με όσα ανέφεραν στη «Σ», απαιτούν την ακύρωση της επίταξης και τον τερματισμό των σχεδιασμών για την εγκατάσταση νέων κεραιών, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται να αποδεχθούν αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα και το μέλλον τους χωρίς προηγούμενη ουσιαστική διαβούλευση.

Υπενθυμίζεται ότι οι αντιδράσεις έχουν λάβει και τη μορφή οργανωμένων κινητοποιήσεων, αφού τον περασμένο Αύγουστο πραγματοποιήθηκε πορεία διαμαρτυρίας προς τις Βρετανικές Βάσεις, ενώ τον Σεπτέμβριο οι κάτοικοι βγήκαν εκ νέου στους δρόμους, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στις προτεινόμενες εγκαταστάσεις.

Περιοχή με πλούσια βιοποικιλότητα

Εξίσου σοβαρές είναι οι περιβαλλοντικές διαστάσεις του έργου, καθώς η χερσόνησος Ακρωτηρίου αποτελεί μίαν από τις σημαντικότερες περιοχές βιοποικιλότητας στην Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η Αλυκή Ακρωτηρίου είναι υγρότοπος διεθνούς σημασίας που προστατεύεται από τη Σύμβαση Ραμσάρ, ενώ διαθέτει καθεστώς ειδικής προστασίας για τα είδη και τους οικοτόπους της, αντίστοιχο με εκείνο περιοχών του δικτύου Natura 2000.

Η ευρύτερη περιοχή φιλοξενεί μεγάλο αριθμό μεταναστευτικών και διαχειμαζόντων πτηνών, μεταξύ των οποίων φλαμίνγκο, αρπακτικά και άλλα προστατευόμενα είδη.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν εκφράσει ανησυχίες για τις επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων εγκαταστάσεων, επισημαίνοντας ότι επιστημονικές έρευνες των τελευταίων δύο δεκαετιών έχουν ήδη καταγράψει θανάτους πτηνών και κινδύνους πρόσκρουσης στις υφιστάμενες υποδομές κεραιών.

Οι οργανώσεις ζητούν πλήρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση, η οποία να εξετάζει όχι μόνο τις νέες εγκαταστάσεις αλλά και τις σωρευτικές επιπτώσεις τους σε συνδυασμό με τις υφιστάμενες στρατιωτικές και άλλες υποδομές.

Η θέση των Βρετανικών Βάσεων

Από τη δική τους πλευρά, οι Βρετανικές Βάσεις παρουσιάζουν το έργο ως εκσυγχρονισμό υφιστάμενων υποδομών επικοινωνίας και στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή της Αλυκής.

Η Διοίκηση των Βάσεων έχει διαβεβαιώσει ότι οι εργασίες δεν θα αρχίσουν πριν από την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων περιβαλλοντικών διαδικασιών και της δημόσιας διαβούλευσης.

Παράλληλα, υποστηρίζει ότι οι διαθέσιμες μετρήσεις ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας δεν καταδεικνύουν υπέρβαση των ορίων ασφαλείας και έχει εκφράσει προθυμία για πρόσθετους σταθμούς παρακολούθησης και συμμετοχή στη χρηματοδότηση νέας ανεξάρτητης επιστημονικής έρευνας.

Το καθεστώς των Βάσεων και η επόμενη ημέρα

Η πρόθεση εγκατάστασης νέων στρατιωτικών υποδομών αναδεικνύει για ακόμη μία φορά το ερώτημα για τα όρια των εξουσιών των Βρετανικών Βάσεων, τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις τους και τις δυνατότητες παρέμβασης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το αίτημα απομάκρυνσης των Βάσεων που διατυπώθηκε, αποτελεί πολιτική θέση με ευρύτερες νομικές και διπλωματικές προεκτάσεις και δεν συνιστά απόφαση της Κυπριακής Δημοκρατίας για αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος.

Προς το παρόν, το βάρος πέφτει στην ολοκλήρωση των διαβουλεύσεων, στην εξέταση των τεχνικών δεδομένων και στη διασφάλιση ότι οποιαδήποτε απόφαση θα στηρίζεται σε μελέτες και πλήρη ενημέρωση των επηρεαζόμενων πολιτών.

Για τους κατοίκους Ακρωτηρίου, η υπόθεση αποτελεί ακόμη ένα κεφάλαιο ενός αγώνα που διαρκεί περισσότερο από δύο δεκαετίες, ενώ για την Κυβέρνηση αποτελεί δοκιμασία της δυνατότητάς της να εξασφαλίσει ουσιαστικές εγγυήσεις για την υγεία, το περιβάλλον και τα δικαιώματα των πολιτών της.

Πηγή: Σημερινή