ΟΠΟΚ για το Λατομείο Σιάς: Καμία επέκταση, μικρή ή μεγάλη – Προστασία της φύσης και των κατοίκων

• Συνολική εξέταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και επανεξέταση του σχεδιασμού, με ουσιαστική συμμετοχή της κοινότητας
• Τέλος στη «σαλαμοποίηση»: οι διαδοχικές παρεμβάσεις πρέπει να αξιολογούνται συνολικά

Το ενδεχόμενο περαιτέρω επέκτασης της λατομικής δραστηριότητας στη Σιά, μετά την παραχώρηση ερευνητικής άδειας, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για την κοινότητα και το φυσικό περιβάλλον. Η σκόνη, ο θόρυβος, οι δονήσεις, η διέλευση βαρέων οχημάτων μέσα από τον οικισμό και η αλλοίωση του τοπίου καταδεικνύουν την ανάγκη για άμεση και ουσιαστική αντιμετώπιση. Το θέμα συζητήθηκε στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος, όπου επισημάνθηκε η ανάγκη για συστηματικούς ελέγχους, διαφάνεια και αποκατάσταση των εκτάσεων που έχουν επηρεαστεί.

Η θέση της Ομοσπονδίας Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου (ΟΠΟΚ) είναι σαφής: Καμία περαιτέρω επέκταση του λατομείου, μικρή ή μεγάλη. Η Ομοσπονδία στηρίζει το αίτημα της κοινότητας για τη διαφύλαξη του πευκόφυτου υψώματος Ξυλιάς, αναπόσπαστου στοιχείου του τοπίου και της ταυτότητας της Σιάς. Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι η θέση αυτή δεν στρέφεται κατά της λατομικής δραστηριότητας ή της ανάπτυξης, εφόσον αυτές πραγματοποιούνται με σεβασμό στον άνθρωπο και στο περιβάλλον. Η ορθή χωροθέτηση, η τήρηση των περιβαλλοντικών όρων, οι συστηματικοί έλεγχοι και η αποκατάσταση των επηρεαζόμενων εκτάσεων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την άσκηση μιας δραστηριότητας που δεν θα λειτουργεί εις βάρος των κατοίκων και των οικοσυστημάτων.

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η αναφορά που έγινε κατά τη συνεδρία ότι οι τελευταίοι έλεγχοι είχαν πραγματοποιηθεί το 2019. Μια δραστηριότητα με σημαντικές επιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή απαιτεί συστηματική παρακολούθηση, επικαιροποιημένες μετρήσεις και έγκαιρη αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκύπτουν. Τα αποτελέσματα των ελέγχων για τη σκόνη, τον θόρυβο και τις δονήσεις θα πρέπει παράλληλα να δημοσιοποιούνται, ώστε η κοινότητα να έχει σαφή εικόνα της κατάστασης.

Κατά τη συνεδρία αναφέρθηκε επίσης ότι δεν είχε υποβληθεί γραπτό παράπονο, ώστε να κινηθεί διαδικασία διερεύνησης. Ωστόσο, η παρακολούθηση μιας δραστηριότητας με σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα των κατοίκων και στο περιβάλλον δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την υποβολή γραπτής καταγγελίας. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διασφαλίζουν συστηματικούς και ουσιαστικούς ελέγχους, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν επανειλημμένες αναφορές για προβλήματα και οχλήσεις.

Οι καταγγελίες της κοινότητας για αποψίλωση πευκόφυτης έκτασης και διάνοιξη δρόμου δημιουργούν πρόσθετα ερωτήματα ως προς τις παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή. Είναι αναγκαίο να ελεγχθεί κατά πόσο αυτές καλύπτονται από όλες τις απαιτούμενες άδειες και κατά πόσο τηρήθηκαν οι σχετικοί περιβαλλοντικοί όροι. Παράλληλα, οι εκτάσεις που έχουν επηρεαστεί πρέπει να αποκαθίστανται ουσιαστικά και να παρακολουθείται η πορεία της αποκατάστασής τους.

Σε σχέση με την ερευνητική άδεια, αναφέρθηκε ακόμη ότι δεν υπήρχε υποχρέωση προηγούμενης ενημέρωσης της κοινότητας για την έκδοσή της. Ανεξαρτήτως της τυπικής διαδικασίας που προβλέπεται, η έγκαιρη ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας για αποφάσεις που αφορούν άμεσα την περιοχή της αποτελεί βασική προϋπόθεση διαφάνειας και ουσιαστικής συμμετοχής. Ιδιαίτερα σε μια περιοχή με μακρόχρονη λατομική δραστηριότητα και έντονη ανησυχία των κατοίκων, η ενημέρωση δεν θα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο που επιβάλλει η διαδικασία.

Όπως παρουσιάστηκε κατά την συνεδρία η ερευνητική άδεια αφορά τη διερεύνηση των αποθεμάτων και της ποιότητας του πετρώματος, υπό συγκεκριμένους όρους. Δεν συνιστά άδεια επέκτασης του λατομείου ούτε απαλλάσσει οποιαδήποτε δραστηριότητα από τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές υποχρεώσεις και τις απαιτούμενες εγκρίσεις. Η διαδικασία διερεύνησης δεν θα πρέπει να δημιουργεί τετελεσμένα σε σχέση με οποιαδήποτε μελλοντική επέκταση.

Η απουσία περιβαλλοντικής εξέτασης τα τελευταία χρόνια καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη συνολικής αξιολόγησης της κατάστασης. Η υφιστάμενη λατομική δραστηριότητα, οι διαδοχικές παρεμβάσεις και οι υπόλοιπες πιέσεις που δέχεται η περιοχή, περιλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με το εγκαταλελειμμένο μεταλλείο, δεν μπορούν να εξετάζονται αποσπασματικά. Οι επιπτώσεις στα νερά, στη βιοποικιλότητα, στο τοπίο και στην καθημερινότητα των κατοίκων πρέπει να αξιολογούνται συνολικά.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στην περίπτωση διαδοχικών «μικρών» επεκτάσεων. Παρεμβάσεις που εξετάζονται μεμονωμένα μπορούν, όταν προστίθενται η μία στην άλλη, να οδηγήσουν σε σημαντική σωρευτική περιβαλλοντική υποβάθμιση. Η πρακτική της λεγόμενης «σαλαμοποίησης», δηλαδή του τεμαχισμού ενός έργου σε μικρότερες παρεμβάσεις με αποτέλεσμα να αποφεύγεται η πλήρης και ολοκληρωμένη περιβαλλοντική αξιολόγηση, δεν μπορεί να αποτελεί τρόπο αδειοδότησης. Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση C-142/07, η κατάτμηση έργων δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για την παράκαμψη της απαιτούμενης εκτίμησης των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων.

Η ουσιαστική συμμετοχή της κοινότητας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων αποτελεί επίσης βασική προϋπόθεση. Οι κάτοικοι πρέπει να έχουν έγκαιρη και πλήρη ενημέρωση για διαδικασίες και αποφάσεις που επηρεάζουν την περιοχή τους, καθώς και πρόσβαση στις σχετικές άδειες, στους περιβαλλοντικούς όρους και στα αποτελέσματα των ελέγχων. Η διαφάνεια και η λογοδοσία δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τυπική υποχρέωση, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της περιβαλλοντικής διαχείρισης και της σχέσης των αρμόδιων αρχών με την τοπική κοινωνία.

Με βάση τα πιο πάνω, καλούνται οι αρμόδιες αρχές να αποκλείσουν οποιαδήποτε περαιτέρω επέκταση του λατομείου και να προχωρήσουν άμεσα:

• σε ολοκληρωμένη περιβαλλοντική αξιολόγηση της λατομικής δραστηριότητας περιλαμβανομένων και των σωρευτικών επιπτώσεων στην περιοχή, με ουσιαστική συμμετοχή της κοινότητας,
• σε συστηματικούς ελέγχους και δημοσιοποίηση επικαιροποιημένων μετρήσεων για τη σκόνη, τον θόρυβο και τις δονήσεις,
• στον έλεγχο και την επέμβαση των αρμοδίων αρχών σχετικά με τις καταγγελλόμενες παρεμβάσεις και την άμεση συμμόρφωσή σύμφωνα με τις εγκρίσεις και τους σχετικούς περιβαλλοντικούς όρους,
• στη λήψη άμεσων και αποτελεσματικών μέτρων για τον περιορισμό της όχλησης και ιδιαίτερα των επιπτώσεων από τη διακίνηση βαρέων οχημάτων μέσα από τον οικισμό,
• στην περιβαλλοντική αποκατάσταση των επηρεαζόμενων εκτάσεων, με έμφαση στην επαναφορά της φυσικής βλάστησης της περιοχής.

Η Σιά χρειάζεται συγκεκριμένα μέτρα που θα αντιμετωπίσουν τα υφιστάμενα προβλήματα και θα διασφαλίσουν τη διατήρηση του φυσικού χαρακτήρα της περιοχής. Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην αποκατάσταση των εκτάσεων που έχουν ήδη επηρεαστεί, στον ουσιαστικό έλεγχο της υφιστάμενης δραστηριότητας και στην αποτροπή νέων παρεμβάσεων που θα επιβαρύνουν περαιτέρω την κοινότητα και το περιβάλλον της.