Λάρνακα – Κίτιο: Στο φως 23 «κρυμμένα» πλοία 3.000 ετών από την Ομηρική εποχή (φώτο – βίντεο)

Είκοσι τρία «κρυμμένα» πλοία, χαραγμένα πριν από περίπου 3.000 χρόνια στους τοίχους αρχαίου ναού κάτω από τη σημερινή Λάρνακα, αποκάλυψε η σύγχρονη τεχνολογία.

Υψηλής ανάλυσης σαρώσεις με λέιζερ στο αρχαίο Κίτιον έφεραν στο φως άγνωστα μέχρι σήμερα χαράγματα πλοίων, υπερδιπλασιάζοντας ουσιαστικά τον αριθμό όσων είχαν καταγραφεί τη δεκαετία του 1980.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι η νέα έρευνα δείχνει πως τα πλοία δεν χαράχθηκαν όλα την ίδια εποχή: φαίνεται ότι προστίθεντο στον τοίχο για εκατοντάδες χρόνια, από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έως την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, αποτυπώνοντας τη διαχρονική σχέση του αρχαίου Κιτίου με τη θάλασσα και τη ναυσιπλοΐα.

Τα ευρήματα προέκυψαν μέσα από υψηλής ανάλυσης τρισδιάστατη σάρωση με λέιζερ και παρουσιάζονται σε νέα μελέτη των Graham C. Braun, Caroline Barnes και Tzveta V. Manolova, η οποία δημοσιεύθηκε στο International Journal of Nautical Archaeology.

Τα λέιζερ αποκάλυψαν όσα δεν έβλεπε το μάτι

Τα χαράγματα βρίσκονται στη νότια πρόσοψη του Ναού 1 στο Κίτιον-Καθαρή, κάτω από τη σύγχρονη Λάρνακα. Μέχρι σήμερα ήταν γνωστά 19 χαράγματα πλοίων, τα οποία είχαν δημοσιευθεί τη δεκαετία του 1980 από τους Lucien Basch και Michal Artzy.

Με τη χρήση επίγειου σαρωτή λέιζερ, οι ερευνητές μπόρεσαν να εξετάσουν με εξαιρετική ακρίβεια το βάθος και τη γωνία των σημαδιών πάνω στους λίθους και να διαχωρίσουν τις σκόπιμες ανθρώπινες χαράξεις από φθορές που προκλήθηκαν με την πάροδο του χρόνου.

Η νέα έρευνα εντόπισε 23 επιπλέον πιθανά χαράγματα πλοίων. Από αυτά, εννέα χαρακτηρίζονται υψηλής βεβαιότητας, έξι μέσης και οκτώ χαμηλής βεβαιότητας.

Παράλληλα, η ψηφιακή αποτύπωση αποκάλυψε λεπτομέρειες που είχαν διαφύγει από τις παλαιότερες καταγραφές. Σε ένα από τα ήδη γνωστά πλοία διαπιστώθηκε, για παράδειγμα, ότι ο ιστός φαίνεται να διαθέτει παρατηρητήριο, στοιχείο που επιτρέπει τη σύγκρισή του με απεικονίσεις πλοίων σε κυπριακές και λεβαντίνικες σφραγίδες.

Η ανακάλυψη που αλλάζει τη χρονολόγηση

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανακάλυψη δύο πλοίων πάνω στον λίθο T1.8, ο οποίος αποτελεί μέρος μεταγενέστερης επισκευής της νότιας πρόσοψης του Ναού 1.

Ο συγκεκριμένος λίθος είναι από κίτρινο ψαμμίτη, υλικό που χρησιμοποιήθηκε στο Κίτιον μετά το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Αυτό σημαίνει ότι τα δύο πλοία δεν θα μπορούσαν να είχαν χαραχθεί κατά την αρχική οικοδομική φάση του ναού.

Το στοιχείο αυτό οδήγησε τους ερευνητές να επανεξετάσουν συνολικά τη χρονολόγηση των παραστάσεων.

Η πιθανότερη εκδοχή που προτείνουν είναι ότι τα πλοία δεν χαράχθηκαν όλα την ίδια χρονική περίοδο, αλλά προστίθεντο σταδιακά για εκατοντάδες χρόνια, από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού μέχρι την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.

Η διαπίστωση αμφισβητεί την παλαιότερη θεωρία ότι οι παραστάσεις αποτελούσαν μία ενιαία σύνθεση ή «πομπή» πλοίων που δημιουργήθηκε σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

Έξι διαφορετικοί τύποι πλοίων

Οι ερευνητές ταξινόμησαν τα χαράγματα σε έξι κατηγορίες με βάση το σχήμα του κύτους τους.

Ανάμεσά τους εντοπίζονται παραστάσεις που παρουσιάζουν ομοιότητες με κυπριακά και λεβαντίνικα πλοία, ενώ ορισμένοι τύποι έχουν παράλληλα σε ευρήματα από την Έγκωμη, τη Λάπηθο, την Άκκο, τις ακτές του Καρμήλου και το Tell Tweini.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι κυπριακοί και λεβαντίνικοι τύποι πλοίων είναι οι περισσότερο αντιπροσωπευτικοί στο σύνολο των χαραγμάτων.

Εκτός από τα πλοία, καταγράφηκαν τουλάχιστον έντεκα σειρές από βαθιές κουκκίδες. Η σημασία τους παραμένει άγνωστη, ωστόσο οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο να απεικονίζουν στοιχεία της θάλασσας, όπως κυματισμούς ή αντανακλάσεις του φωτός στο νερό.

Γιατί χάραζαν τα πλοία στον ναό

Το γεγονός ότι στη συγκεκριμένη μνημειακή επιφάνεια εμφανίζονται ουσιαστικά μόνο πλοία και οι χαρακτηριστικές σειρές κουκκίδων οδηγεί τους ερευνητές στην εκτίμηση ότι ο χώρος ενδεχομένως να ήταν σκόπιμα συνδεδεμένος με τη ναυτική εικονογραφία.

Δύο βασικές ερμηνείες εξετάζονται για τη λειτουργία των χαραγμάτων.

Η πρώτη είναι ότι αποτελούσαν αναθηματικές παραστάσεις, τις οποίες χάραζαν ναυτικοί πριν ή μετά από ένα ταξίδι, ζητώντας προστασία ή εκφράζοντας ευγνωμοσύνη για την ασφαλή επιστροφή τους.

Η δεύτερη είναι ότι δημιουργήθηκαν από ανθρώπους που παρατηρούσαν τα πλοία στο λιμάνι του Κιτίου και αποτύπωναν πάνω στον λίθο τις μορφές των σκαφών που έβλεπαν.

Οι ερευνητές δεν καταλήγουν οριστικά σε κάποια από τις δύο εκδοχές.

Η ναυτική ταυτότητα του αρχαίου Κιτίου

Η νέα μελέτη έχει ευρύτερη σημασία για την κατανόηση της ιστορίας του Κιτίου. Η συνέχιση της πρακτικής της χάραξης πλοίων κατά την Κυπρογεωμετρική περίοδο υποδεικνύει ότι η σχέση της κοινότητας με τη θάλασσα παρέμεινε ισχυρή ακόμη και κατά τη μεγάλη μετάβαση από την Εποχή του Χαλκού στην Εποχή του Σιδήρου.

Οι συγγραφείς συνδέουν την πρακτική αυτή και με την ύπαρξη μιας συλλογικής μνήμης γύρω από τους ναούς και τη ναυτική δραστηριότητα της πόλης.

Με τα νέα ευρήματα, στο Κίτιον έχουν πλέον καταγραφεί συνολικά 43 χαράγματα πλοίων: 41 στον Ναό 1 και δύο στον βωμό του Ναού 4.

Η εικόνα που προκύπτει είναι εκείνη μιας παράκτιας κοινότητας που συνέχισε, επί αιώνες, να αποτυπώνει πάνω στους ίδιους μνημειακούς τοίχους τη σχέση της με τη θάλασσα και τη ναυσιπλοΐα, ακόμη και μέσα σε μία από τις μεγαλύτερες περιόδους ανατροπών στην ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου.