«Ο διάλογος δεν μπορεί να σημαίνει αδράνεια»: Ξεκάθαρο μήνυμα υπουργού Υγείας στις συντεχνίες για τις Πανεπιστημιακές Κλινικές και την έλλειψη νοσηλευτών

Αποφασισμένος να προχωρήσει τόσο με τη θεσμοθέτηση των Πανεπιστημιακών Κλινικών όσο και με τις αλλαγές που προωθούνται για την αντιμετώπιση της έλλειψης νοσηλευτών εμφανίζεται ο Υπουργός Υγείας Νεόφυτος Χαραλαμπίδης.

Μιλώντας στον «Φ», στέλνει σαφές μήνυμα προς τις συνδικαλιστικές οργανώσεις ότι η Κυβέρνηση θα συνεχίσει μεν τον διάλογο, δεν προτίθεται όμως να αποδεχθεί νέες καθυστερήσεις σε δύο ζητήματα τα οποία παραμένουν εδώ και χρόνια ανοικτά και επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία των υπηρεσιών Υγείας.

«Δεν επιδιώκουμε αντιπαραθέσεις, αλλά ούτε αποφεύγουμε τις δύσκολες αποφάσεις», τονίζει, υποδεικνύοντας παράλληλα ότι ο διάλογος πρέπει να οδηγεί σε αποτέλεσμα και όχι σε αδράνεια ή διαρκή αναβολή. Η αναφορά του αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς στις πρώτες συνεδριάσεις της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας αναμένεται να επανέλθουν προς συζήτηση τόσο το νομοσχέδιο για τις Πανεπιστημιακές Κλινικές όσο και οι τρεις επίμαχες τροποποιήσεις για το νοσηλευτικό προσωπικό.

Ο Υπουργός Υγείας ανοίγει, την ίδια ώρα, τη συζήτηση για αλλαγές σε κανόνες και διαδικασίες του ΓεΣΥ, αναγνωρίζοντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις προκαλούνται στρεβλώσεις και αδικαιολόγητη ταλαιπωρία στους ασθενείς. Παράλληλα, παραδέχεται την ύπαρξη σοβαρού κενού στη μακροχρόνια και κατ’ οίκον φροντίδα ηλικιωμένων, χρονίως πασχόντων και κλινήρων, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζει ακόμη συγκεκριμένο μοντέλο ή χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

Σε ό,τι αφορά τις πληροφορίες για εσωτερικές διαφορές μεταξύ υψηλόβαθμων στελεχών του ΟΑΥ, αποφεύγει να τις σχολιάσει. Προειδοποιεί, όμως, ότι το Υπουργείο δεν θα διστάσει να ασκήσει τις αρμοδιότητές του εάν διαπιστωθεί ότι επηρεάζονται η λήψη αποφάσεων, η λειτουργία του ΓεΣΥ ή οι υπηρεσίες προς τους δικαιούχους.

Στη συνέντευξή του ο Νεόφυτος Χαραλαμπίδης αναφέρεται επίσης στα κίνητρα για προσέλκυση νέων στη Νοσηλευτική και θέτει ως προσωπικό στοίχημα την αύξηση των κρατικών δαπανών για την πρόληψη, σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος εξακολουθεί να βρίσκεται στις χαμηλότερες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε λιγότερο από έναν μήνα, η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Υγείας, θα επανέλθει στη συζήτηση του νομοσχεδίου για την ίδρυση Πανεπιστημιακών Κλινικών. Με δεδομένες τις διαφωνίες, κυρίως των συνδικαλιστικών οργανώσεων, τι πρέπει να περιμένουμε από την Κυβέρνηση;

Η Κυβέρνηση θα συνεχίσει τον διάλογο, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα, με συνέπεια και αποφασιστικότητα, την επίλυση αυτής της διαχρονικής εκκρεμότητας.

Θεωρούμε τις συνδικαλιστικές οργανώσεις θεσμικούς συνομιλητές και πολύτιμους συνεργάτες και σεβόμαστε απολύτως τον ρόλο τους. Παράλληλα, όμως, έχουμε την ευθύνη να προωθούμε αλλαγές που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και ενισχύουν το σύστημα υγείας.

Η θεσμοθέτηση Πανεπιστημιακών Κλινικών αποτελεί μια διαχρονική εκκρεμότητα, την οποία η Πολιτεία οφείλει επιτέλους να επιλύσει. Πρόκειται για μια εκκρεμότητα που αφορά πρωτίστως τον ασθενή. Το υφιστάμενο κενό επηρεάζει την ποιότητα της ιατρικής εκπαίδευσης, περιορίζει την κλινική έρευνα και στερεί από το σύστημα υγείας και τους πολίτες σημαντικά οφέλη. Μέσα από την οργανωμένη συνεργασία των ιατρών με την πανεπιστημιακή κοινότητα, ενισχύονται η ανταλλαγή γνώσης και η εφαρμογή σύγχρονων διαγνωστικών και θεραπευτικών μεθόδων. Στόχος είναι η γνώση και η εμπειρία να μεταφράζονται σε ακόμα καλύτερη διάγνωση, ακόμα πιο αποτελεσματική θεραπεία και ακόμα πιο ποιοτική φροντίδα για κάθε ασθενή.

Μέχρι την επανέναρξη της συζήτησης στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Υγείας, παραμένουμε έτοιμοι να εξετάσουμε κάθε πρόταση που θα κατατεθεί και θα κριθεί ότι μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση του νομοσχεδίου. Από την πλευρά μας, θα συνεχίσουμε να συμβάλλουμε εποικοδομητικά στην κοινοβουλευτική διαδικασία, επιμένοντας παράλληλα στην ανάγκη να μην υπάρξει νέα, αδικαιολόγητη παράταση μιας εκκρεμότητας που αποβαίνει πρωτίστως εις βάρος των ασθενών.

Στις πρώτες συνεδριάσεις της Επιτροπής αναμένεται να συζητηθούν και οι τρεις τροποποιήσεις για την αντιμετώπιση της έλλειψης νοσηλευτών. Και σε αυτή την περίπτωση θεωρούνται δεδομένες οι αντιδράσεις συνδικαλιστικών οργανώσεων. Θα επιμείνετε στις τροποποιήσεις;

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις που έχουμε καταθέσει κρίνονται αναγκαίες για την κάλυψη των άμεσων αναγκών του συστήματος υγείας και αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου και πολυεπίπεδου σχεδίου για την αντιμετώπιση της διαχρονικής έλλειψης νοσηλευτικού προσωπικού.

Δεν πρόκειται για αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά για μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση της ασφαλούς και εύρυθμης λειτουργίας των υπηρεσιών υγείας, μέχρι να αποδώσουν οι πολιτικές μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου χαρακτήρα. Έχουμε υποχρέωση να διασφαλίσουμε ότι το σύστημα υγείας θα συνεχίσει να λειτουργεί με ασφάλεια και επάρκεια, υπηρετώντας πρωτίστως τις ανάγκες των ασθενών και το δημόσιο συμφέρον.

Στρατηγικός μας στόχος είναι να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στη ρίζα του, επενδύοντας στην εκπαίδευση επαρκούς αριθμού νέων νοσηλευτών και στη σταθερή ενίσχυση του εγχώριου νοσηλευτικού δυναμικού.

Η θεσμοθέτηση ετήσιας χορηγίας για τους φοιτητές Νοσηλευτικής, η οποία εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 30 Ιουλίου, αποτελεί σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

Παράλληλα, θα ενισχύσουμε την ενημέρωση για τη δυνατότητα αναβολής της στρατιωτικής θητείας που παρέχει το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο σε όσους άρρενες επιλέγουν να σπουδάσουν Νοσηλευτική πριν εκπληρώσουν τη στρατιωτική τους θητεία.

Σε συνεργασία με τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Ιδιωτικών Νοσηλευτηρίων προωθούμε επίσης τη δημιουργία προγράμματος υποτροφιών για φοιτητές Νοσηλευτικής. Η ανταπόκριση υπήρξε ιδιαίτερα θετική και οι Νοσηλευτικές Υπηρεσίες έχουν ήδη ετοιμάσει το σχετικό πλαίσιο, ώστε τα ιδιωτικά νοσηλευτήρια να μπορούν να προσφέρουν υποτροφίες έναντι μελλοντικής εργοδότησης των αποφοίτων.

Οι Νοσηλευτικές Υπηρεσίες υλοποιούν ακόμη ταχύρρυθμο πρόγραμμα εκπαίδευσης φροντιστών υγείας, ώστε καθήκοντα που δεν απαιτούν νοσηλευτική εξειδίκευση να αναλαμβάνονται από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και οι νοσηλευτές να επικεντρώνονται στα αμιγώς νοσηλευτικά τους καθήκοντα.

Συνεχίζουμε, παράλληλα, τις ενημερωτικές δράσεις στα σχολεία για την προβολή του νοσηλευτικού επαγγέλματος και εξετάζουμε την παροχή κινήτρων για την επιστροφή στο επάγγελμα προσώπων που διαθέτουν τα απαιτούμενα προσόντα, αλλά έχουν επιλέξει να αποχωρήσουν από αυτό.

Σημαντικό μέρος της προσπάθειας αποτελεί και η στοχευμένη εκστρατεία προσέλκυσης νέων στο νοσηλευτικό επάγγελμα, η οποία υλοποιείται φέτος για τρίτη συνεχόμενη χρονιά. Τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς κατά τα δύο προηγούμενα έτη καταγράφηκε αύξηση της τάξης του 85% στον αριθμό των προπτυχιακών φοιτητών Νοσηλευτικής.

Σεβόμαστε απόλυτα τον θεσμικό ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων και είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε κάθε εποικοδομητική πρόταση. Έχουμε, όμως, ευθύνη απέναντι στους ασθενείς να προωθήσουμε τις παρεμβάσεις που απαιτούνται για την ασφαλή και εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών υγείας.

Καμία από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις δεν αποσκοπεί στον περιορισμό ή στην υποβάθμιση των δικαιωμάτων του υφιστάμενου νοσηλευτικού προσωπικού. Αντιθέτως, στόχος μας είναι να στηρίξουμε τους νοσηλευτές, να περιορίσουμε τις πιέσεις που προκαλούν οι ελλείψεις και να ενισχύσουμε συνολικά το σύστημα υγείας.

Είστε έτοιμος να συγκρουστείτε, προκειμένου να ψηφιστούν τα νομοσχέδια;

Δεν επιδιώκω τη σύγκρουση. Επιδιώκω λύσεις μέσα από τον διάλογο, τη σύνθεση απόψεων και τον αμοιβαίο σεβασμό. Ο ουσιαστικός διάλογος, όμως, πρέπει να οδηγεί σε αποτέλεσμα και όχι σε αδράνεια ή στη διαρκή αναβολή αποφάσεων που είναι αναγκαίες για το σύστημα υγείας.

Η Κυβέρνηση οφείλει να προωθεί πολιτικές που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και διασφαλίζουν την ασφαλή και εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών υγείας. Όπου υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε και να εξετάσουμε κάθε εποικοδομητική πρόταση.

Δεν επιδιώκουμε αντιπαραθέσεις, αλλά ούτε αποφεύγουμε τις δύσκολες αποφάσεις. Όταν οι αλλαγές είναι αναγκαίες για την αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας και την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, έχουμε ευθύνη να τις προωθήσουμε με συνέπεια και αποφασιστικότητα.

Από την πλευρά των οργανωμένων ασθενών, αλλά και από γιατρούς, διατυπώνονται έντονες διαμαρτυρίες για κανόνες που εφαρμόζονται στο ΓεΣΥ και προκαλούν στρεβλώσεις και ταλαιπωρία. Έχετε εντοπίσει και εσείς τέτοια προβλήματα;

Έχω χαρακτηρίσει πολλές φορές δημόσια το ΓεΣΥ ως μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις και ίσως τη μεγαλύτερη κοινωνική κατάκτηση των πολιτών. Η αξία του αποτυπώνεται στην ίδια τη φιλοσοφία του: την ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, ανεξάρτητα από την οικονομική τους δυνατότητα.

Αυτό, ασφαλώς, δεν σημαίνει ότι όλα λειτουργούν τέλεια. Έχουμε εντοπίσει περιπτώσεις στις οποίες κανόνες ή διαδικασίες χρειάζονται επανεξέταση, επειδή ενδέχεται να προκαλούν στρεβλώσεις ή αδικαιολόγητη ταλαιπωρία στους ασθενείς. Το ΓεΣΥ είναι ένα δυναμικό σύστημα, το οποίο οφείλει να εξελίσσεται και να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των ασθενών, στις συνθήκες παροχής των υπηρεσιών και στις εξελίξεις της ιατρικής επιστήμης.

Οι ανησυχίες που εκφράζουν οι οργανωμένοι ασθενείς και οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να εξετάζονται με σοβαρότητα και ταχύτητα, στη βάση τεκμηριωμένων στοιχείων και των πραγματικών επιπτώσεων κάθε ρύθμισης στην εξυπηρέτηση των ασθενών. Παράλληλα, δεν πρέπει ποτέ να παραγνωρίζεται η ανάγκη διασφάλισης της οικονομικής βιωσιμότητας του Συστήματος.

Ως Υπουργείο Υγείας βρισκόμαστε σε συνεχή επικοινωνία με τον ΟΑΥ, τους επαγγελματίες υγείας και τις οργανώσεις ασθενών. Στόχος είναι να αξιολογούνται έγκαιρα οι εισηγήσεις και τα προβλήματα που τίθενται ενώπιόν μας και, όπου διαπιστώνονται στρεβλώσεις ή δυσλειτουργίες, να αναλαμβάνουμε τις αναγκαίες πρωτοβουλίες για την προώθηση κατάλληλων διορθωτικών μέτρων.

Οι οργανώσεις ασθενών επισημαίνουν την απουσία οργανωμένου συστήματος παροχής κατ’ οίκον υπηρεσιών σε ηλικιωμένους και χρονίως πάσχοντες. Επισήμανση για την Κύπρο έγινε και από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα δούμε κάποιες κινήσεις από πλευράς Κυβερνησης;

Αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει σημαντικό κενό στον τομέα της μακροχρόνιας φροντίδας, ιδιαίτερα ως προς την υποστήριξη ηλικιωμένων, χρονίως πασχόντων και κλινηρών ασθενών. Πρόκειται για ένα ζήτημα που μας απασχολεί σοβαρά και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις.

Στο πλαίσιο του ευρύτερου σχεδιασμού για τη μακροχρόνια φροντίδα, θα πρέπει να εξεταστεί, σε συνεννόηση με τον ΟΑΥ και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς, ποιο μοντέλο ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες της χώρας: η θεσμοθέτηση, ανάπτυξη και ενίσχυση δομών μακροχρόνιας φροντίδας, η περαιτέρω διεύρυνση των υπηρεσιών κατ’ οίκον νοσηλευτικής και ιατρικής φροντίδας ή, όπως πιθανότατα απαιτείται, ένας συνδυασμός των δύο. Κάθε απόφαση πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών και σε έναν σχεδιασμό που θα είναι λειτουργικά και οικονομικά βιώσιμος.

Η συζήτηση αυτή αναδεικνύει παράλληλα τη σημασία της άμεσης αντιμετώπισης της έλλειψης νοσηλευτικού προσωπικού. Χωρίς επαρκές ανθρώπινο δυναμικό, είναι εξαιρετικά δύσκολο να διευρύνουμε ουσιαστικά την κατ’ οίκον νοσηλευτική φροντίδα, ή να αναπτύξουμε νέες υπηρεσίες και δομές μακροχρόνιας φροντίδας.

Στόχος μας είναι, μέσα από τη συντονισμένη συνεργασία της Πολιτείας, του ΟΑΥ, των οργανώσεων ασθενών και των επαγγελματιών υγείας, να διαμορφώσουμε μια ολοκληρωμένη και βιώσιμη λύση που θα επιτρέπει στους ανθρώπους αυτούς να λαμβάνουν την αναγκαία φροντίδα και υποστήριξη με ασφάλεια και αξιοπρέπεια, όσο το δυνατόν πιο κοντά στο οικείο τους περιβάλλον.

Πληροφορίες που κυκλοφορούν εδώ και αρκετούς μήνες φέρουν τον ΟΑΥ να αντιμετωπίζει εσωτερικά ζητήματα και, συγκεκριμένα, διαφορές μεταξύ υψηλόβαθμων στελεχών. Έχετε γνώση μιας τέτοιας κατάστασης;

Ο Οργανισμός Ασφάλισης Υγείας αποτελεί νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, με δικό του Διοικητικό Συμβούλιο, διοικητική δομή και συγκεκριμένες αρμοδιότητες που προβλέπονται από τη νομοθεσία. Ως εκ τούτου, δεν θα ήταν θεσμικά ορθό να σχολιάσω πληροφορίες ή ζητήματα που αφορούν τις εσωτερικές σχέσεις μεταξύ στελεχών του.

Εκείνο που ενδιαφέρει το Υπουργείο Υγείας είναι η εύρυθμη λειτουργία του ΓεΣΥ, η έγκαιρη λήψη των αναγκαίων αποφάσεων και η ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στους δικαιούχους. Εάν διαπιστωθεί ότι, για τον οποιονδήποτε λόγο, επηρεάζεται οποιοδήποτε από αυτά, να είστε βέβαιοι ότι το Υπουργείο Υγείας δεν θα διστάσει να ασκήσει όλες τις αρμοδιότητες που του παρέχει η κείμενη νομοθεσία.

Θέσατε την πρόληψη ως μία από τις βασικές σας προτεραιότητες. Θεωρείτε ότι μέχρι την αποχώρησή σας από το Υπουργείο Υγείας θα έχετε πετύχει την αύξηση του ποσοστού των κρατικών δαπανών που διατίθενται για σκοπούς πρόληψης;

Από την πρώτη ημέρα ανάληψης των καθηκόντων μου κατέστησα σαφές ότι η πρόληψη αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα του Υπουργείου Υγείας. Στόχος μας είναι να αυξηθούν ουσιαστικά οι πόροι που επενδύονται στην πρόληψη και να περάσουμε σταδιακά από ένα σύστημα που επικεντρώνεται κυρίως στη θεραπεία σε ένα σύστημα που επενδύει περισσότερο στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών.

Στη δημοσιογραφική διάσκεψη της 20ής Απριλίου, κατά την οποία παρουσιάσαμε τον απολογισμό του έργου μας και τις προτεραιότητες για το τρέχον έτος, επιλέξαμε ως κεντρικό μήνυμα τη φράση «Πρόληψη: Από επιλογή σε προτεραιότητα». Η φράση αυτή αποτυπώνει την κατεύθυνση της πολιτικής που ήδη υλοποιούμε.

Η κατεύθυνση αυτή μεταφράζεται σε συγκεκριμένες δράσεις και επενδύσεις. Ενισχύουμε τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού και του παχέος εντέρου και προχωρούμε στην εφαρμογή νέων προγραμμάτων για τον καρκίνο του προστάτη, τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και τον αυτισμό. Παράλληλα, αναπτύσσουμε ή υλοποιούμε εθνικές στρατηγικές για τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα, τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και τη μικροβιακή αντοχή, τον μητρικό θηλασμό, τον φυσιολογικό τοκετό, τον διαβήτη, την ασφάλεια του αίματος, την σκλήρυνση κατά πλάκα και την πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Προχωρούμε επίσης στη δημιουργία του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου, μιας σημαντικής θεσμικής μεταρρύθμισης για τον καλύτερο συντονισμό της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης, της θεραπείας και της συνολικής αντιμετώπισης του καρκίνου. Την ίδια ώρα, βρίσκεται σε εξέλιξη η υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Ψυχική Υγεία, ενός τομέα που συγκαταλέγεται στις βασικές μας προτεραιότητες και αναδείχθηκε ιδιαίτερα κατά την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Είναι γεγονός ότι η Κύπρος διαχρονικά υστερεί ως προς το ποσοστό των δημόσιων δαπανών που κατευθύνεται στην πρόληψη. Μέσα από τις πολιτικές που προωθούμε, οι πόροι που επενδύονται σε προληπτικές δράσεις αυξάνονται ουσιαστικά.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε η πρόληψη να αποκτήσει σταθερή και μόνιμη θέση στον σχεδιασμό της πολιτικής υγείας. Η πρόληψη δεν μπορεί να αποτελεί μια περιστασιακή επιλογή ή να εξαρτάται από τα πρόσωπα που βρίσκονται κάθε φορά στην ηγεσία του Υπουργείου. Πρέπει να αποτελεί διαχρονική επένδυση στην υγεία και στην ποιότητα ζωής των πολιτών.