Στήνεται ισχυρό οχυρό κατά της θαλάσσιας ρύπανσης – Στόχος η διαφύλαξη των γαλάζιων σημαιών (φώτο)

Μειωμένη σε σχέση με άλλες χρονιές είναι φέτος η παρουσία της Κύπρου στον θεσμό της γαλάζιας σημαίας, καθώς για το 2026 βραβεύθηκαν συνολικά 56 παραλίες, από σύνολο 123 περιοχών νερών κολύμβησης.

Το 2025 βραβεύτηκαν 64 παραλίες, το 2024 76, ενώ το 2023 77. Καθοριστικό ρόλο στη φετινή μείωση διαδραμάτισε η απόφαση των Δήμων Λεμεσού και Αμαθούντας να μην υποβάλουν αιτήσεις, στον απόηχο των αυξημένων αναφορών για περιστατικά θαλάσιας ρύπανσης που είχαν καταγραφεί την προηγούμενη χρονιά.

Παρόμοιες καταγγελίες άρχισαν να γίνονται και φέτος, όπως από τον Όμιλο Χειμερινών Κολυμβητών και Φίλων Λεμεσού «Ακτή Ολυμπίων» αλλά και από αρκετούς λουόμενους στην Πάφο, μετά τη συγκέντρωση μεγαλων ποσοτήτων μικροτεμαχισμένων πλαστικών σε παραλίες της επαρχίας.

Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν οι ακτές της Δημοκρατίας, οι οποίοι έχουν δημιουργήσει ανησυχία στους πολίτες σε σχέση με την ποιότητα των υδάτων, ενώ απειλούν και την προμετωπίδα του τουριστικού μας προϊόντος, έχουν οδηγήσει το Υφυπουργείο Ναυτιλίας στο να εφαρμόσει από φέτος, σε συνεργασία με άλλους εμλεκομένους, ένα πλέγμα δράσεων για την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτιών.

Το αργότερο μέχρι τα μέσα Ιουλίου θα επιτευχθεί από αέρος και θαλάσσης η πλήρης εφαρμογή της επιτήρησης της θαλάσσιας ρύπανσης, ώστε όσοι παρανομούν να υφίστανται τις συνέπειες του Νόμου. Στόχος είναι η διαφύλαξη των γαλάζιων σημαιών, δηλαδή της ποιότητας των νερών, κατ΄επέκταση της υγείας των λουομένων.

Ευρωπαϊκή στήριξη

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA) να αποστείλει στο νησί εξειδικευμένο drone μεγάλης εμβέλειας, πιστοποιημένους χειριστές και πλήρη επιχειρησιακό εξοπλισμό για την επιτήρηση των θαλάσσιων περιοχών, αλλά και τα σκάφη επιτήρησης και παρέμβασης που μισθώνουν οι τοπικές Αρχές, καθώς και οι αυξημένες δειγματοληψίες, είναι μεταξύ των νέων και πρώτων εργαλείων απέναντι στη θαλάσσια ρύπανση.

Η αποστολή της EMSA, η οποία θα έχει διάρκεια μέχρι το τέλος του χρόνου, θα κοστίσει €1 εκατ., με τα έξοδα να καλύπτει εξολοκλήρου ο ευρωπαϊκός οργανισμός, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει την υπηρεσία του μη επανδρωμένου τηλεκατευθυνόμενου αεροσκάφους δωρεάν στα Κράτη Μέλη. Οι υπόλοιπες δράσεις αυτού του καλοκαιριού κοστολογούνται περίπου στο €0,5 εκατ. και καλύπτονται από εθνικούς πόρους.

Πτωτική πορεία παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στην απόκτηση γαλάζιων σημαιών από τις παραλίες της Κύπρου. Από τις 77 το 2023, φέτος βραβεύτηκαν 56, μετά την απόφαση των Δήμων Λεμεσού και Αμαθούντας να μην υποβάλουν αιτήσεις, στον απόηχο των αυξημένων αναφορών για περιστατικά θαλάσσιας ρύπανσης που είχαν καταγραφεί την προηγούμενη χρονιά.

Η Επιτροπή 

Όλες οι δράσεις για την ουσιαστική πρόληψη και αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης γίνονται στη βάση τεκμηριωμένων συμπερασμάτων που προκύπτουν από συλλογή, ενοποίηση και αξιολόγηση σχετικών δεδομένων, καθώς και από τον συντονισμό των αρμόδιων φορέων. Αυτό έγινε κατορθωτό με την πρωτοβουλία της υφυπουργού Ναυτιλίας, Μαρίας Χατζημανώλη, για σύσταση το 2024 Επιτροπής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Θαλάσσιας Ρύπανσης, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι από δημόσιους και ακαδημαϊκούς φορείς, με συντονιστή τον αναπληρωτή γεν. διευθυντή του Υφ. Ναυτιλίας, Θεόδουλο Μεσημέρη.

«Για την επίτευξη του σκοπού και των επιδιώξεων της Επιτροπής, και μετά από διαβουλεύσεις με εμπλεκόμενους φορείς, καταρτίστηκε σχετικό Σχέδιο Δράσης, το οποίο περιλαμβάνει πρόσθετες δράσεις για την πρόληψη, παρακολούθηση και αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης σε δύο χρονικούς ορίζοντες: Τις βραχυπρόθεσμες δράσεις, οι οποίες άρχισαν να εφαρμόζονται από την τρέχουσα θερινή περίοδο, και τις μεσοπρόθεσμες δράσεις, με ορίζοντα υλοποίησης μέχρι τους 16 μήνες», δήλωσε στον «Π» ο κ. Μεσημέρης. Τόνισε ότι η επιτυχία του εγχειρήματος βασίζεται στη γεφύρωση της σχέσης «ξηράς και θάλασσας».

Το drone

Σε αυτό το ρεπορτάζ πρόθεσή μας είναι να παρουσιάσουμε αναλυτικά την πρώτη ομάδα δράσεων, οι οποίες λαμβάνουν χώρα την τρέχουσα θερινή περίοδο. Από τον Πρωταρά μέχρι τη Λάρα και σε καθημερινή βάση, οι θαλάσσιες περιοχές της Κύπρου αποκτούν έναν ιπτάμενο φρουρό επιτήρησης και αποτροπής της ρύπανσης.

Στα μέσα Ιουλίου αναμένεται να εγκατασταθεί το προηγμένο και μεγάλων αποστάσεων -με μηχανή εσωτερικής καύσης- μη επανδρωμένο εναέριο όχημα (drone) που θα διαθέτει το Υφυπουργείο Ναυτιλίας. Στόχος είναι να επιβάλλεται η νομοθεσία μέσω προστίμων σε όσους ιδιοκτήτες ακτοπλοϊκών σκαφών ή πλοίων προκαλούν περιβαλλοντική υποβάθμιση στις κυπριακές θάλασσες, μετά από απελευθερώσεις λυμάτων ή την πρόκληση πετρελαιοκηλίδας, την ίδια ώρα που η ΚΔ τους παρέχει, σε λιμάνια και μαρίνες, τις υποδομές για να ξεφορτώνουν τα λύματα και άλλα υγρά και σκουπίδια, τα οποια είναι επιβλαβή για το θαλάσσιο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία.

Το έργο χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από την EMSA, τον Οργανισμό που ηγείται για τη διασφάλιση ενός ασφαλούς, πράσινου και ανταγωνιστικού ναυτιλιακού τομέα στην ΕΕ. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι τα έξοδα καλύπτουν την παρουσία στο νησί μίας πλήρους αποστολής, η οποία περιλαμβάνει, πρώτον, το drone μεγάλης εμβέλειας και με δυνατότητες αεροφωτογράφησης και αεροβιντεογράφησης, δίνοντας εικόνα υψηλής ευκρίνειας, και τον επιπρόσθετο εξοπλισμό, που θα αποτελεί το κέντρο διοίκησης (πιλοτήριο), που θα στηθεί στο Βασιλικό, αλλά και κινητό, όπως ειδικές κεραίες.

Το προηγμένο και μεγάλων αποστάσεων -με μηχανή εσωτερικής καύσης- μη επανδρωμένο εναέριο όχημα (drone) που θα διαθέτει σε λίγες μέρες το Υφυπουργείο Ναυτιλίας μέσω της EMSA.

Καταγγελίες και πρόστιμα

Αρμόδια πηγή από το υφυπουργείο ανέφερε στον «Π» ότι σε περίπτωση που το drone εντοπίσει περιστατικό ρύπανσης, είτε σε κοντινή απόσταση από τη στεριά είτε στην ανοιχτή θάλασσα, ακολούθως θα μπορούν να επεξεργαστούν τα δεδομένα, δηλαδή τα αποδεικτικά στοιχεία, σε συνδυασμό με τα στοιχεία των αρμόδιων Αρχών για τη χρονική στιγμή χρήσης του σκάφους, ώστε να εντοπίσουν και να καταγγείλουν τον παρανομούντα. Την ίδια ώρα τόνισε ότι ο στόχος δεν είναι η τιμωρία αλλά να επιβάλουν τη νομοθεσία, ώστε να περιορίσουν φαινόμενα ρύπανσης, με μεγάλη έγνοια για τους λουόμενους και με το σαφές μήνυμα προς τους παραβάτες ότι θα εντοπιστούν και θα τους επιβληθούν πρόστιμα.

Οι χειριστές θα επιχειρούν, ανάλογα με τις ανάγκες, είτε στο Βασιλικό είτε στη Λάρα του Ακάμα. Από αυτά τα σημεία θα μπορούν να καλύπτουν με το drone μεγάλες αποστάσεις (η εμβέλεια του drone είναι γύρω στα 150 χιλιόμετρα) σε ολόκληρη την ακτογραμμή της ελεύθερης Κύπρου, καθώς διαθέτει μηχανή εσωτερικής καύσης. Πρόκειται για ένα μη επανδρωμένο εναέριο όχημα κάθετης απογείωσης και προσγείωσης (VTOL), που συνδυάζει τις δυνατότητες αιώρησης και κάθετης εκτόξευσης με την πτήση μεγάλης εμβέλειας και υψηλής ταχύτητας. Ήδη έχουν εξασφαλιστεί οι απαραίτητες άδειες πτήσεων, ώστε, μεταξύ άλλων, να υπερίπταται σε περιοχές επιρρεπείς στη θαλάσσια ρύπανση.

Σκάφη επιτήρησης

Την ίδια ώρα έχει αρχίσει και αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα Ιουλίου η εφαρμογή της δράσης για αγορά εξειδικευμένων υπηρεσιών παρακολούθησης και αντιμετώπισης περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης από σκάφη, σε καθορισμένες, ευαίσθητες θαλάσσιες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων λιμενικών εγκαταστάσεων. «Πρόκειται για σκάφη εταιρειών, οι οποίες μετά από την προκήρυξη προσφορών έχουν υπογράψει συμφωνίες ανάθεσης με τους Δήμους Λεμεσού, Αμαθούντας, Λάρνακας, Παραλιμνίου-Δερύνειας, Αγίας Νάπας και Πάφου-Ιεροκηπίας», εξήγησε ο κ. Μεσημέρης.

Συχνότερες δειγματοληψίες

Φέτος, σημείωσε, έχει εντατικοποιηθεί η παρακολούθηση των υδάτων κολύμβησης, με αύξηση της συχνότητας δειγματοληψιών σε δεκαπενθήμερη βάση σε παραλίες με γαλάζια σημαία και σε ευαίσθητες περιοχές, όπως Δερύνεια-Αγία Θέκλα, Μονή-Ακρωτήρι (Lady’s Mile) και Δεκέλεια-Μακένζι, ενώ στις υπόλοιπες περιοχές οι δειγματοληψίες θα πραγματοποιούνται σε μηνιαία βάση. Φορείς υλοποίησης είναι Τμήμα Περιβάλλοντος, Υγειονομικές Υπηρεσίες, Γενικό Χημείο του Κράτους και φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ακρωτήρι και αισθητήρες

Σύμφωνα με τον γεν. διευθυντή του Υφ. Ναυτιλίας, την τρέχουσα θερινή περίοδο τίθενται σε εφαρμογή και οι ακόλουθες δράσεις:

– Αποκατάσταση προβληματικών περιοχών που ενδεχομένως να αποτελούν κίνδυνο θαλάσσιας ρύπανσης. Πρόκειται για υλοποίηση ολοκληρωμένου σχεδίου καθαρισμού και διαχείρισης του οχετού στην περιοχή Ακρωτηρίου (πλησίον λίμνης Μακριάς), με στόχο την αντιμετώπιση εκροών υδάτων με υψηλό μικροβιολογικό φορτίο και την αποτροπή επανάληψης παρόμοιων φαινομένων. Φορέας υλοποίησης είναι ο ΕΟΑ Λεμεσού.

– Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σε παράκτιες και λιμενικές περιοχές, σε σχέση με τη θαλάσσια ρύπανση.

– Εντατικοποίηση των επιθεωρήσεων σε όλες τις δραστηριότητες ή/και εγκαταστάσεις  που ενδεχομένως να συνδέονται με υψηλό ρίσκο πρόκλησης θαλάσσιας ρύπανσης.

– Εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης (αισθητήρων) σε επιλεγμένες θαλάσσιες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων λιμενικών εγκαταστάσεων, για την καταγραφή σε πραγματικό χρόνο ενδείξεων ρύπανσης και την άμεση διαβίβαση των σχετικών δεδομένων προς τις αρμόδιες Αρχές μέσω της Επιτροπής.

Επιβολή αυστηρών ποινών

Σε ό,τι αφορά τις μεσοπρόθεσμες δράσεις, με ορίζοντα υλοποίησης μέχρι τους 16 μήνες, δρομολογούνται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

– Πρόσθετες θεσμικές ρυθμίσεις και καλές πρακτικές προς αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας.

– Διαφοροποίηση και επιβολή αυστηρών ποινών σε όλους όσοι ευθύνονται σε περιστατικά θαλάσσιας ρύπανσης.

– Καταγραφή, διερεύνηση, παρακολούθηση, αντιμετώπιση και ανάλυση όλων των αναφορών για περιστατικά θαλάσσιας ρύπανσης μέσω, μεταξύ άλλων, της ανάπτυξης σχετικής ψηφιακής πλατφόρμας.

– Ανάπτυξη κατάλληλων υποδομών παραλαβής και διαχείρισης λυμάτων από ακτοπλοϊκά ή/και άλλα σκάφη.

– Διερεύνηση για χαρακτηρισμό πρόσθετων προστατευόμενων θαλάσσιων μεταφορών.