Υιοθεσίες στην Κύπρο του 2026 με νόμο του 1995 – Ανοίγει ο δρόμος για νέο πλαίσιο

Ύστερα από πολυετείς συζητήσεις και προβληματισμό γύρω από την ανάγκη εκσυγχρονισμού του πλαισίου που διέπει τις υιοθεσίες αρχίζει σήμερα στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών η συζήτηση του σχετικού νομοσχεδίου.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα, σε μια περίοδο όπου το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο χρονολογείται από το 1995 και, όπως αναγνωρίζεται από τις αρμόδιες Αρχές, δεν ανταποκρίνεται πλέον στις σύγχρονες ανάγκες. Ο «περί Υιοθεσίας Νόμος του 2025» φιλοδοξεί να αντικαταστήσει τον υφιστάμενο νόμο και να ρυθμίσει, για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο κείμενο, τόσο τις εθνικές όσο και τις διακρατικές υιοθεσίες, εισάγοντας νέες πρόνοιες, αυστηρότερα κριτήρια και διαδικασίες που μέχρι σήμερα δεν προβλέπονταν.

Με νόμο του… 1995

Σήμερα, οι υιοθεσίες στην Κύπρο πραγματοποιούνται βάσει νομοθεσίας που τέθηκε σε ισχύ πριν από τρεις δεκαετίες. Οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας (ΥΚΕ) ενεργούν ως αρμόδια Αρχή σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, από την υποβολή της αίτησης μέχρι και την ολοκλήρωσή της, με τους λειτουργούς να υποβάλλουν εκθέσεις με επίκεντρο τη διασφάλιση του συμφέροντος του παιδιού, σε μια αμετάκλητη νομική πράξη. Οι πολίτες που επιθυμούν να υιοθετήσουν υποβάλλουν αίτηση στον επαρχιακό λειτουργό Ευημερίας, αξιολογούνται ως προς την καταλληλότητά τους και, εφόσον εγκριθούν, λαμβάνουν πιστοποιητικό καταλληλότητας διάρκειας δύο ετών και εντάσσονται στο μητρώο εγκεκριμένων υποψήφιων γονέων. Η διαδικασία περιλαμβάνει τέσσερα στάδια: την έγκριση της καταλληλότητας, την εξεύρεση και το συνταίριασμα παιδιού, την τοποθέτηση και έκδοση δικαστικού διατάγματος υιοθεσίας και, τέλος, τη στήριξη της οικογένειας μετά την υιοθεσία.

Τι αλλάζει με το νομοσχέδιο

Το νομοσχέδιο, που εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Φεβρουάριο του 2025 και κατατέθηκε στη Βουλή για ψήφιση, εισάγει σημαντικές αλλαγές στη διαδικασία των υιοθεσιών, με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την καλύτερη οργάνωση του υφιστάμενου πλαισίου. Για πρώτη φορά, οι διαδικασίες που αφορούν τις εθνικές και τις διακρατικές υιοθεσίες ρυθμίζονται σε ένα ενιαίο και συνεκτικό νομοθετικό κείμενο. Σύμφωνα με τις αρμόδιες Αρχές, η ενοποίηση αυτή αποσκοπεί στη σαφέστερη κατανομή αρμοδιοτήτων, στη μείωση επικαλύψεων και στην αποφυγή κενών που στο παρελθόν δυσχέραιναν την εφαρμογή της νομοθεσίας από τις ΥΚΕ και τα δικαστήρια.

Στήριξη μετά την υιοθεσία

Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών και η υποχρεωτική συνεργασία των υιοθετούντων γονέων και του παιδιού με τις ΥΚΕ για περίοδο πέντε ετών ή μέχρι την ενηλικίωση. Παράλληλα, καθίσταται υποχρεωτική η ψυχολογική στήριξη, με τουλάχιστον τρεις συνεδρίες ετησίως για πέντε χρόνια από την ημερομηνία έκδοσης του διατάγματος υιοθεσίας. Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης την υποχρεωτική συμμετοχή αιτητών, επιμελητών και υιοθετούντων σε εκπαιδευτικά προγράμματα, με στόχο την καλύτερη κατανόηση των αναγκών του υιοθετημένου παιδιού και τη στήριξη της οικογένειας στη μετεγκατάσταση του παιδιού στο νέο περιβάλλον.

Κριτήρια καταλληλότητας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα κριτήρια καταλληλότητας των υποψήφιων υιοθετούντων γονέων, τα οποία καθίστανται σαφέστερα και αυστηρότερα ήδη από το αρχικό στάδιο της διαδικασίας. Μεταξύ άλλων, τίθενται προϋποθέσεις όπως η ελάχιστη ηλικία των 21 ετών, η μόνιμη και νόμιμη διαμονή στη Δημοκρατία, η κατοχή λευκού ποινικού μητρώου και πιστοποιήσεις ότι δεν υπάρχει ιστορικό κακοποίησης ή σεξουαλικών αδικημάτων.

Παράλληλα, προβλέπεται αξιολόγηση της σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής επάρκειας των αιτητών, ενώ καθίσταται υποχρεωτική η ενημέρωση των ΥΚΕ για οποιαδήποτε μεταβολή στην οικογενειακή κατάσταση ή στη διεύθυνση διαμονής τους κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η σαφής αποτύπωση των κριτηρίων αποσκοπεί και στον περιορισμό περιπτώσεων όπου αιτήσεις «κολλούν» ή ανατρέπονται σε μεταγενέστερο στάδιο.

Εισάγεται «απλό διάταγμα υιοθεσίας»

Σημαντική καινοτομία αποτελεί η εισαγωγή του απλού διατάγματος υιοθεσίας, το οποίο επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις και εφόσον αυτό κρίνεται προς όφελος του παιδιού, τη διατήρηση επικοινωνίας με τη βιολογική οικογένεια. Το απλό διάταγμα δεν αναιρεί τη νομική σχέση του παιδιού με τους υιοθετούντες γονείς αλλά εισάγει μια πιο ευέλικτη προσέγγιση στη διαχείριση των δεσμών βιολογικής καταγωγής.

Μητρώα και ρόλος των ΥΚΕ

Περαιτέρω, δημιουργούνται θεσμοθετημένα μητρώα υποψήφιων υιοθετούντων γονέων και παιδιών προς υιοθεσία, με στόχο την καλύτερη οργάνωση και την επικαιροποιημένη παρακολούθηση των υποθέσεων. Παράλληλα, το νομοσχέδιο ρυθμίζει αναλυτικά τη διαδικασία αποκάλυψης πληροφοριών, τόσο κατόπιν αιτήματος του υιοθετημένου παιδιού όσο και του βιολογικού γονέα, καθορίζοντας τον ρόλο των ΥΚΕ στη διαχείριση αυτών των αιτημάτων.

Την ίδια ώρα, προβλέπεται ρητά η απαγόρευση οποιασδήποτε απευθείας τοποθέτησης παιδιού για σκοπούς υιοθεσίας, καθώς και η απαγόρευση οικονομικών συναλλαγών που συνδέονται με τη διαδικασία, ενισχύοντας τον αποκλειστικό ρόλο των ΥΚΕ και περιορίζοντας περιθώρια άτυπων ή ανεπίσημων διευθετήσεων.

10 χρόνια, 615 υιοθεσίες

Την τελευταία δεκαετία στην Κύπρο πραγματοποιήθηκαν συνολικά 615 υιοθεσίες, εθνικές και διακρατικές. Το 2015 καταγράφηκαν 98 υιοθεσίες, το 2016 102, το 2017 66 και το 2018 87. Από το 2019 και μετά παρατηρείται σταδιακή μείωση, με 46 υιοθεσίες το 2019 και το 2020, 57 το 2021, 28 το 2022 και 26 το 2023. Το 2024 πραγματοποιήθηκαν 60 υιοθεσίες, όλες εθνικές, ενώ τους πρώτους δέκα μήνες του 2025 καταγράφηκαν 20, επίσης αποκλειστικά εθνικές. Οι διακρατικές υιοθεσίες παρουσιάζουν συνεχή κάμψη, με μηδενικές περιπτώσεις τα τελευταία δύο χρόνια.