Το σχέδιο της CIA που δίδαξε στους πράκτορες πώς να σκέφτονται σαν «μάγοι»
Το αποχαρακτηρισμένο εγχειρίδιο της CIA για την τέχνη της εξαπάτησης και της παραπλάνησης αποτελεί ένα μοναδικό ιστορικό ντοκουμέντο που αποκαλύπτει πώς, στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου, η αμερικανική κατασκοπεία στράφηκε στη μαγεία και τις τεχνικές των επαγγελματιών ταχυδακτυλουργών για να ενισχύσει τις μυστικές της επιχειρήσεις.
Το υλικό προέρχεται από το πρόγραμμα MKULTRA, ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα και απόρρητα προγράμματα της CIA, το οποίο ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1950 υπό τον φόβο ότι η Σοβιετική Ένωση είχε αναπτύξει τεχνικές «ελέγχου του ανθρώπινου νου». Στο πλαίσιο αυτό, η CIA διερεύνησε τη χρήση φαρμάκων, χημικών ουσιών, ψυχολογικών μεθόδων και παραπλανητικών τεχνικών για την επηρέαση της ανθρώπινης συμπεριφοράς αλλά και για την προστασία των ίδιων των πρακτόρων της.
Κεντρικό πρόσωπο στο εγχειρίδιο είναι ο John Mulholland, ένας από τους πιο καταξιωμένους μάγους της εποχής του, ο οποίος στρατολογήθηκε μυστικά από τη CIA για να μεταφέρει τις αρχές της σκηνικής μαγείας στον κόσμο της κατασκοπείας. Με απλή, σχεδόν διδακτική γλώσσα, ο Mulholland περιγράφει πώς η σωστή «σκηνοθεσία», η διαχείριση της προσοχής και η φυσικότητα των κινήσεων μπορούν να επιτρέψουν σε έναν πράκτορα να ενεργεί μπροστά στα μάτια ενός στόχου χωρίς να γίνεται αντιληπτός.
Το εγχειρίδιο περιλαμβάνει πρακτικές οδηγίες για:
- τη μυστική απόκρυψη και μεταφορά αντικειμένων,
- τη διακριτική χορήγηση ουσιών σε ποτά ή τρόφιμα,
- τη χρήση καθημερινών αντικειμένων (τσιγάρα, σπίρτα, νομίσματα) ως μέσα παραπλάνησης,
- καθώς και συστήματα μυστικών σημάτων και αναγνώρισης μεταξύ πρακτόρων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην έννοια της παραπλάνησης (misdirection): όπως ο μάγος οδηγεί το βλέμμα του θεατή αλλού, έτσι και ο πράκτορας μπορεί να «σκεπάσει» μια κρίσιμη κίνηση με μια μεγαλύτερη, φαινομενικά αθώα ενέργεια. Η φιλοσοφία αυτή, όπως τονίζεται, δεν βασίζεται στην ταχύτητα αλλά στην ψυχολογία του παρατηρητή.
Παράλληλα, το βιβλίο τοποθετεί το εγχειρίδιο στο σκοτεινό ιστορικό πλαίσιο του MKULTRA, το οποίο περιλάμβανε πειράματα σε ανθρώπους – συχνά χωρίς τη συγκατάθεσή τους – και έρευνες για ουσίες όπως το LSD. Η τραγική υπόθεση του επιστήμονα Frank Olson, που πέθανε μετά από μυστικό πείραμα με LSD, αναδεικνύεται ως σύμβολο των ορίων που ξεπεράστηκαν στο όνομα της εθνικής ασφάλειας.
Το μεγαλύτερο μέρος των αρχείων του MKULTRA καταστράφηκε το 1973 με εντολή της CIA, γεγονός που καθιστά τα εγχειρίδια του Mulholland εξαιρετικά πολύτιμα. Θεωρούνται από τα ελάχιστα σωζόμενα τεκμήρια που αποκαλύπτουν πώς η υπηρεσία επιχείρησε να συνδυάσει επιστήμη, ψυχολογία και «μαγεία» για επιχειρησιακή χρήση.
Η δημοσιοποίηση του υλικού, δεκαετίες αργότερα, προσφέρει όχι μόνο μια ματιά στις ακραίες μεθόδους της εποχής, αλλά και ένα ευρύτερο συμπέρασμα: στην κατασκοπεία, όπως και στη μαγεία, η επιτυχία δεν εξαρτάται από το τι βλέπει κανείς, αλλά από το τι πιστεύει ότι βλέπει.
