Λογότυπο κυπριακής προεδρίας Συμβουλίου ΕΕ – Το λευκαρίτικο κέντημα έχει την τιμητική του

Κεντρικό άξονα του λογότυπου της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτελεί το λευκαρίτικο κέντημα. Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτισμικά σύμβολα της Κύπρου.

Το λογότυπο αντλεί τη δύναμή του από την ίδια τη λογική της παραδοσιακής αυτής τέχνης, όπου το νήμα, μέσα από την υπομονετική και συλλογική ύφανση, μετατρέπεται από εύθραυστο υλικό σε φορέα αντοχής, συνοχής και νοήματος.

Το λευκαρίτικο κέντημα, εγγεγραμμένο στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ουνέσκο από το 2009, δεν επιλέχθηκε τυχαία. Πρόκειται για μια τέχνη που ενσωματώνει τη μνήμη, τη δεξιοτεχνία και τη συλλογική εμπειρία γενεών, αντανακλώντας τη δημιουργικότητα και την ανθεκτικότητα της κυπριακής κοινωνίας. Η ίδια η διαδικασία του κεντήματος, όπου πολλά νήματα συνδέονται για να σχηματίσουν ένα ενιαίο μοτίβο, προβάλλεται ως συμβολική αναπαράσταση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

Η κυπριακή χειροτεχνία

Με αφορμή την επιλογή του λευκαρίτικου κεντήματος ως κεντρικού συμβόλου στο λογότυπο της κυπριακής προεδρίας, ο «Π» συνομίλησε με την προϊσταμένη της Υπηρεσίας Κυπριακής Χειροτεχνίας, Μαρία Αναξαγόρα, για τις δράσεις που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια με στόχο την ανάδειξη και ενίσχυση της συγκεκριμένης παραδοσιακής τέχνης. Όπως αναφέρει η κ. Αναξαγόρα, ειδικά τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένα συνεκτικό πλέγμα παρεμβάσεων, το οποίο συνδυάζει την παραγωγή, την εκπαίδευση και τη στρατηγική προώθηση της κυπριακής χειροτεχνίας, με έμφαση στο λευκαρίτικο κέντημα ως ζωντανό στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς.

Όπως σημειώνει, κατά την περίοδο της πανδημίας η Υπηρεσία προχώρησε στην κατασκευή ζωνών με λευκαρίτικο κέντημα για τα κορίτσια της Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων Κύπρου, ενώ παράλληλα αναπτύχθηκε παραγωγή κεντημάτων με στόχο τη διάθεσή τους ως αναμνηστικών στα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου, σε επιλεγμένα μουσεία, καταστήματα και ξενοδοχεία κατά τους θερινούς μήνες. Την ίδια στιγμή, καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια προώθησης των κεντημάτων και μέσω της πολιτιστικής διπλωματίας, με τα κεντήματα να δίνονται ως αναμνηστικά δώρα.

Στη νέα γενιά

Η κ. Αναξαγόρα επισημαίνει ότι ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στην εκπαίδευση, με την υλοποίηση προγραμμάτων στα Λεύκαρα για τη μεταλαμπάδευση της τέχνης του κεντήματος, σε ορισμένες περιπτώσεις με αμειβόμενη συμμετοχή των εκπαιδευομένων. Σήμερα, βρίσκεται σε εξέλιξη κρατική επένδυση για τη δημιουργία νέων εργαστηρίων της Υπηρεσίας, ενώ παράλληλα υπάρχει συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου για την υλοποίηση τριών εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Την ίδια στιγμή, σε συνεργασία με την ΑνΑΔ, αναπτύχθηκε πρόγραμμα οκτάμηνης εκπαίδευσης, στο πλαίσιο του οποίου νέες κοπέλες τοποθετήθηκαν και αμείφθηκαν μέσω χορηγίας, με έμφαση σε αποφοίτους σχολών ενδυματολογίας. Στον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό, όπως αναφέρει, περιλαμβάνεται η εκπαίδευση δασκάλων από σχολές σχεδιασμού υφασμάτων, υφαντικής και συναφών ειδικοτήτων, οι οποίες μετά από έξι έως επτά μήνες κατάρτισης θα εντάσσονται δίπλα σε έμπειρες κεντήτριες, συμμετέχοντας ενεργά στην παραγωγή.

Παράλληλα, η ένταξη του λευκαρίτικου κεντήματος στον κανονισμό τοπικών προϊόντων προέλευσης εκτιμάται ότι θα συμβάλει στην ανάδειξη της χειροτεχνικής παραγωγής όχι μόνο των Λευκάρων αλλά και άλλων περιοχών της Κύπρου, όπως η Αθηένου, το Λιοπέτρι, το Φοινί, τα Λιβάδια και ο Κόρνος.

Στόχος της Υπηρεσίας, καταλήγει, σε συνεννόηση πάντοτε με το Υφυπουργείο Πολιτισμού, είναι η χρηματοδότηση προγραμμάτων που δεν περιορίζονται στην αναβίωση των παραδοσιακών τεχνικών αλλά δημιουργούν προϋποθέσεις επαγγελματικής απασχόλησης. Για να καταστεί αυτό εφικτό, υπογραμμίζει, απαιτείται η ανάπτυξη ζήτησης και αγοράς, κάτι που προϋποθέτει και τη στήριξη της κοινωνίας στο σύνολό της.

Μόνο περηφάνια

Με έντονο αίσθημα περηφάνιας υποδέχθηκαν στα Λεύκαρα την παρουσίαση του επίσημου λογότυπου της κυπριακής προεδρίας. Όπως ανέφερε η υπεύθυνη του Κέντρου Χειροτεχνίας Λευκάρων, Τούλα Βικεντίου, η επιλογή αυτή αποτελεί τιμή όχι μόνο για το χωριό αλλά και για τις ίδιες τις κεντήτριες που διατηρούν ζωντανή την παράδοση.

«Είμαστε πάρα πολύ χαρούμενες που φιλοξενήσαμε αυτό το γεγονός στο χωριό μας. Νιώθουμε περηφάνια που το λευκαρίτικο κέντημα μπορεί να προβληθεί μέσα από την Ευρώπη και να ταξιδέψει σε ολόκληρο τον κόσμο», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η ίδια εξήγησε ότι το μοτίβο που αξιοποιήθηκε στο λογότυπο είναι γνωστό ως «Μαργαρίτα», ένα σχέδιο που περνά από γενιά σε γενιά και είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη των γυναικών του χωριού.

Η κ. Βικεντίου περιγράφει εικόνες από τα παιδικά της χρόνια, όταν οι γυναίκες κάθονταν στις γειτονιές και κεντούσαν όλες μαζί, διδάσκοντας τις νεότερες με υπομονή και αγάπη. «Από 7–8 χρονών ξεκινούσαμε να μαθαίνουμε, σιγά σιγά, με πολλή υπομονή», σημειώνει. Παρά τις σύγχρονες ανάγκες και κάποιες παραλλαγές, κυρίως στη χρήση χρωματιστής κλωστής κατόπιν παραγγελίας, το λευκαρίτικο κέντημα παραμένει πιστό στην παράδοση.

«Το αυθεντικό κέντημα γίνεται με άσπρή, καφέ ή μπεζ κλωστή. Προσπαθούμε να το διατηρήσουμε άφθαρτο, όπως παλιά», υπογραμμίζει, επισημαίνοντας και ότι απαιτούνται μήνες ή και χρόνια για να ολοκληρωθεί ένα σκέπασμα ή ένα τραπεζομάντιλο.

Η «Μαργαρίτα»

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη συνεχή προσέλευση επισκεπτών, Κυπρίων και ξένων, στο Κέντρο Χειροτεχνίας. «Άνθρωποι από όλες τις χώρες αναζητούν λευκαρίτικα κεντήματα. Όποιος εκτιμά το χειροποίητο και το αυθεντικό το αναγνωρίζει», είπε, προσθέτοντας ότι λειτουργούν βιωματικά εργαστήρια κεντήματος, ψαθοπλεχτικής, κεραμικής και άλλων παραδοσιακών τεχνών, δίνοντας την ευκαιρία στους επισκέπτες να ζήσουν την εμπειρία της δημιουργίας. Η κ. Βικεντίου χαρακτηρίζει την επιλογή της λευκαρίτικης «Μαργαρίτας» για το λογότυπο της κυπριακής προεδρίας ως «μεγάλη τιμή», τονίζοντας ότι πρόκειται για μια αναγνώριση της αξίας της χειροτεχνίας σε μια εποχή μαζικής παραγωγής. «Το αυθεντικό λευκαρίτικο είναι ποιότητα. Είναι λινό, με βαμβακερή κλωστή, και κουβαλά ιστορία», καταλήγει.

Η ιστορία

Η παράδοση της κεντητικής τέχνης στα Λεύκαρα χρονολογείται στον 14ο αιώνα. Εντοπίζονται επιδράσεις από ντόπιες τεχνικές, κεντήματα Βενετσιάνων ευγενών -υπό την κυριαρχία των οποίων βρισκόταν το νησί μέχρι το 16ο αιώνα-  αρχαιοελληνικά και βυζαντινά γεωμετρικά μοτίβα. Αποτελεί συνδυασμό καλλιτεχνικής έκφρασης και κοινωνικής πρακτικής καθώς ήταν για αιώνες η κυριότερη ενασχόληση των γυναικών στο χωριό, οι οποίες δημιουργούν ακόμη τραπεζομάντιλα, πετσέτες και άλλα κεντήματα υψηλής αξίας καθισμένες στα στενά δρομάκια του χωριού ή σε εσωτερικές αυλές. Η μοναδική τέχνη της κεντητικής των Λευκάρων περνούσε από μάνα ή γιαγιά σε κόρη ή εγγονή, μέσα από μακρόχρονη έκθεση στη διαδικασία και με τη διδασκαλία των πιο ιδιαίτερων τεχνικών.